identité: wie zijn we?

Op initiatief van president Sarkozy – zelf een ‘nieuwe Fransman’ van Hongaarse afstamming – is in Frankrijk een enquête gehouden over de Franse identiteit. Dit had onaangename gevolgen in de vorm van racistische oprispingen die het Front National weer in de belangstelling brachten.

Niettemin is de denkoefening interessant: men moet weten wie men zelf is, eer men zijn verhouding tot de anderen kan bepalen. Zelf ben ik ervan overtuigd dat onze identiteit gelaagd is of meervoudig. We zijn Vlaming, Belg en Europeaan, om mee te beginnen, want binnen al die entiteiten zijn er nog aanzienlijke verschillen in filosofische en politieke overtuiging.

Persoonlijk voel ik me dan ook nog eens een Hams patriot: mijn geboortedorp zit ‘under my skin’, ik voel me verbonden met de geschiedenis, de mensen en de natuur van mijn dorp, en met zijn dialect.

En het meest van al voel ik mij een dichter die schrijft in het Nederlands en elementen van de universele cultuur in zich heeft opgezogen zodat hij kan refereren aan de wereldliteratuur en aan de culturele en politieke wereldgeschiedenis.

Een vraag die je kan verwachten is wat we dan aanmoeten met onze ‘nieuwe’ Belgen?

Het antwoord lijkt me eenvoudig: de geschiedenis is geen voltooid verleden tijd, ze is een dynamisch organisme dat ook de tegenwoordige en toekomende tijd omvat. ‘Nieuwe Belgen’ of ‘nieuwe Vlamingen’ zijn de meesten van ons allemaal ooit geweest, het assimilatieproces van de voorbije eeuwen kan zich – wellicht in een versneld tempo – ook vandaag en morgen herhalen. Het gaat erom of je identiteit open dan wel gesloten is: is ze bereid ‘vreemde elementen’ in zich op te nemen of sluit ze zich hermetisch af?

Als Europeaan ben ik een voorstander van ons sociaal model: we kennen een ‘vrije markt’ met ernstige sociale en ecologische correcties, allesbehalve perfect getuige de talloze armen op ons continent en in eigen land. Maar voortdurend moet onze economie concurreren met andere modellen, in het bijzonder het Amerikaanse, zodat ons systeem van sociaal overleg en onze verzorgingsstaat permanent onder druk komen te staan. De uitdaging is dan ook ons model betaalbaar en leefbaar te houden door billijke en correct geïnde belastingen en door de diverse vormen van fraude aan te pakken.

Kan er zoiets bestaan als een identiteitsfraude? Kunnen mensen zich ten onrechte Vlaming of  Europeaan noemen? Deze vraag is een uitdaging voor  iedereen van ons, nieuwe en oudere  bewoners van ons deel van de wereld: de essentie is volgens mij of men erbij wil horen of niet? En dan zal men een reeks principes moeten aanvaarden die in onze grondwet zijn ingeschreven: scheiding van kerk en staat, gelijkwaardigheid van alle mensen - mannen en vrouwen -, vrijheid van meningsuiting en respect voor de persoonlijke levenssfeer.

Wie deze waarden wil delen, kan erbij horen; wie ze geweld aandoet, vervreemdt zich van de kern van onze samenleving. Identiteit is in wezen een werkwoord: ik ben nog steeds een Vlaming aan het worden - hoe meer ik studeer, hoe beter ik onze taal beheers, hoe vollediger ik het Vlaming zijn realiseer.

Dat is hoopgevend: zichzelf blijvend vorm geven is een stimulerende bezigheid.

de haan 10 feb. 10

de gevolgen van corruptie

Het Antwerpse OCMW moet 30 miljoen euro besparen en hoopt zo extra middelen af te dwingen van de federale regering voor de opvang van geregulariseerde asielzoekers. Maar aangezien ook in de federale begroting dringend gesnoeid moet worden, staan we voor een patstelling: geen van beide kan of wil betalen.

Dit maakt het des te schrijnender en schandaliger wat we zondag konden leren uit Panorama: de staat loopt aanzienlijke inkomsten mis door het wanbeleid van Didier Reynders. Zo wordt het onmogelijk om de rol van herverdeler van de inkomsten op zich te nemen en een sociaal beleid te voeren die naam waardig.

Dirk Vandermaelen merkt in Panorama terecht op dat Reynders niet gemotiveerd is om de inning van de belastingen te verbeteren: zijn electoraat, zelfstandigen en ondernemers, betalen immers liefst zo weinig mogelijk belastingen.

Ik wil niet sloganesk doen over de fiscaliteit: er is meer nodig dan een verscherpte controle, een hervorming dringt zich op om minder de arbeid te belasten en  meer inkomsten te zoeken bij consumptie, energieverbruik, geldhandel en milieuschade.

Maar de gevolgen van de fraude zijn duidelijk: het zijn de meest kwetsbaren onder ons die het gelag betalen. De rijkeren blijven de staat zien als een roofdier dat met zijn klauwen van hun rijkdom moet blijven, en de plantrekkers onder ons – en welke Belg is dat niet?-  werken liever in het zwart dan bij te dragen aan de verzorgingsstaat. Tot men aan het einde van de rit komt en vaststelt dat men geen pensioentje krijgt om zelfs maar een rusthuis van te betalen.

Ons sociaal model vraagt om een billijk belastingsysteem en men  kan niet ontsnappen aan een debat ten gronde: misschien is het beter de aanslagvoeten te verlagen om tot hogere inkomsten te komen, een te zwaar beslag lokt de ontduiking uit.

Alles heeft zijn ware prijs, ook de echte solidariteit die  meer wil zijn dan een aalmoezenpolitiek: daarmee sust men voor één moment zijn geweten, maar de uitdagingen  van vandaag vereisen een structurele aanpak en die is onmogelijk met gewetenloze opportunisten als Reynders. Hoe die man al 10 jaren over financiën mag heersen als een monarch, is mij een raadsel:  dit is meer dan schuldig verzuim, wie zijn dikbetaalde job niet naar behoren uitvoert is even corrupt als een sjoemelaar. En zijn coalitiegenoten zijn als zwijgende ‘Band of Brothers’ medeplichtig.

de haan 9 feb. 10

ijswind

een ijswind geselt de straten

je wou  dat je een vogel was

breed in de veren

koude doet inkrimpen, een rug

zoekt een radiator, een straling

die aders opent zodat het bloed

vertroostend kan stromen

meeuwen maken ruzie, een snede

brood valt uit hun vlucht zoals

kwade geesten liever alles verliezen

dan aan een van hen  te geven

dit is een dag om zich te verschuilen

in een kamer van ooit, waar de gloed

van een kachel het middelpunt was

van een samenscholing: een boek

op schoot, of beter nog een grootvader

met oorlogsverhalen waarin de aarde

bevroor en broodbeleg onbetaalbaar was

krimpen is door kringen gaan

tot je binnen bent in het oude huis

de schoorsteen ronkt als een heel

groot dier, een snorkende mastodont

in bont en dons wil je nu dromen

vergeten hoe vergeefs de woorden

bezweren: een verleden zou op

moeten staan, een luisteren naar

vlammen die spelen, naar een wind

die niet deert maar zingt en zingt

in schouw en buis: zo was het toen,

in die geluiden was je thuis

moraal zonder ziel

Neurobioloog Jan Maes omschrijft in De Standaard van maandag 8 februari de mens als ‘een gedetermineerd biopsychosociaal wezen’: dit lijkt me een uitdagend inzicht waar de krant gerust eens een hele katern aan mag wijden, ingevuld door specialisten uit de verschillende disciplines.

Indien onze hersenen niet meer zijn dan een scheikundige fabriek dan worden we immers geconfronteerd met heel zware complicaties, niet enkel metafysische zoals het geloof aan een onsterfelijke ziel. De consequenties zijn in de eerste plaats moreel en juridisch, en pedagogisch en psychotherapeutisch.

Wat dit laatste betreft kan men gaan twijfelen aan de zin van de psychoanalyse en de gesprekstherapie. Nochtans leert de observatie en zelfobservatie dat trauma’s bestaan en die zijn niet het gevolg van een biochemisch letsel of tekort in de hersenen maar van uitwendige feiten en omstandigheden, bijvoorbeeld kwetsende woorden op een leeftijd dat men daar extra gevoelig voor is. Dan lijkt het me logisch dat andere woorden en andere omstandigheden deze kwalen kunnen verhelpen of minstens milderen zodat de patiënt kan verder leven zonder anderen of zichzelf te beschadigen.

In het onderwijs stellen we nu reeds vast dat allerlei onaangenaam gedrag wordt gemedicaliseerd: heel wat leerlingen dragen een medisch etiket. Moeten we ermee leren leven dat op de duur ons medicijnenkastje beter gevuld zal zijn dan onze koelkast?

En dan heb je nog de moreel-juridische consequenties: kan men iemand nog een misdadiger noemen als blijkt dat die over slecht functionerende hersenen beschikt? Determinatie ontslaat ons van elke verantwoordelijkheid: we hebben onszelf niet in de hand, het zijn de biochemische processen in onze hersenen die ons gedrag bepalen.

Het lijkt me duidelijk dat je op deze gronden geen beschaafde samenleving kunt organiseren:  de neurologie wordt zo de theoretische basis voor een toestand van straffeloosheid en de gevolgen daarvan zien we bijvoorbeeld in Oost-Congo.

Hoe moeten we dan het geweten en de gewetensvorming begrijpen? Men kan toch onbetwijfelbaar vaststellen dat  er een verband bestaat tussen de kwaliteit van de opvoeding en de maatschappelijke verhoudingen, en het gedrag. In een context van respect en rechtvaardigheid heb je minder criminaliteit dan in een situatie van scherpe tegenstellingen en ouderlijke verwaarlozing of mishandeling.

Jan Maes  noemt de ziel , de geest en de vrijheid ‘niet méér dan interessante metaforen’.

Dit kan waar zijn, maar is de wetenschap, in casu de neurobiologie, zelf geen metafoor voor een werkelijkheid waar we geen greep op krijgen? Dode hersencellen produceren  noch ‘vrijheid’ noch ‘geest’, daarover kunnen we het eens zijn. Maar waarom doen levende hersencellen het wel en bij de ene mens zo verschillend als bij de andere?

De wetenschap doet het wonder toenemen in plaats van het wonderlijke te doen verdwijnen: ze stelt betere vragen dan  het meer emotioneel ingestelde geloof, maar haar antwoorden blijven even raadselachtig. Dit is boeiend en niet angstaanjagend: aan het formuleren van scherpere vragen zal geen einde komen en dat is een probaat middel tegen verveling en gemakzucht, ook twee kwalen die gevaarlijk kunnen zijn.

 de haan 8 feb. 10

Panorama over het departement financiën van Reynders

Er zijn onderwerpen waar je met weinig animo over schrijft omdat het allemaal tevergeefs lijkt. Al 10 jaren is Didier Reynders verantwoordelijk voor  het beheer van onze schatkist en buitenlandse waarnemers rangschikken ons land bij de belastingparadijzen: niet omdat de aanslagvoeten hier zo laag zijn maar omdat de controle ontbreekt. Naar verluidt zou ongeveer 60 à 65 % van onze economie illegaal zijn: in de VS is dat maar 7%, al moeten we daarbij wel rekening houden met het feit dat de fiscus daar zeer toegeeflijk is. Je zou dan ook de vraag kunnen stellen welk systeem nu het hoogste rendement haalt: een systeem van hoge aanslagvoeten met allerlei achterdeurtjes en weinig controle, of een systeem met zeer lage aanslagvoeten waar de regels strikter zijn en de controle efficiënter.

Volgens SP.A-volksvertegenwoordiger Dirk Vandermaelen is het duidelijk: Reynders bedient zijn eigen electoraat en dat bestaat uit zelfstandigen en ondernemers en die vinden het best dat zij maar om de 20 jaar eens worden gecontroleerd, in sommige streken zelfs maar één keer in een levenstijd.

Waarom blijft deze briljant genoemde man dan over financiën heersen als een monarch, wat is de verantwoordelijkheid van zijn opeenvolgende coalitiegenoten en premiers? Hebben ze niet allemaal boter op hun hoofd?

Het ontlopen van de eigen verantwoordelijkheid is ook corruptie, zeker wanneer dit niet gebeurt uit onmacht of onbekwaamheid maar met moedwilligheid. Reynders is een gladde jongen, een charmeur zolang hij geen weerstand ondervindt,  maar hij belichaamt de  Belgische ziekte: in verhouding tot de bevolking een kolos van een staat die weinig efficiënt wordt beheerd.

Over de fiscus en het meest optimale belastingstelsel valt veel meer te zeggen, ik ben geen fiscalist, maar deze uitzending van Panorama heeft mij alleszins niet opgemonterd: we leven in een door en door corrupt landje en de dames en heren aan de top voelen zich daar prima bij want op veel tegenstand hoeven zij niet te rekenen. Het lijkt wel alsof het ‘foefelen’ de Belgen in de genen zit. ‘Débrouillez-vous’ is niet enkel in Congo een vrolijke leuze, maar ook bij ons.

de haan 8 feb. 10

damaged people are dangerous

weinigen zijn zo gevaarlijk

als de beschadigden: ze  zijn

drager van een kwaad

dat hen werd aangedaan

en het breekt uit, beschaving

verrafelt,  bloed en vlees

hebben een sterker geheugen,

die sporen wist men niet uit

het gaat om afgunst en woede

de beschadigde werd over

het hoofd gezien, overgeslagen

in een wachtende rij

de beschadigde is een schaap

dat klauwen heeft gekregen,

hoektanden die verscheuren

meer hoeft niet te gebeuren

dan een gelijkenis: een zoon

herinnert aan een vader,

een dochter aan een zus

het kwade wordt als kwalen

doorgegeven alsof het in het boek

der genen staat, nochtans

is het jonger: nog steeds

een meisje, een jongen

ondanks de jaren, het verjaren

het breekt uit wanneer de geest

verrafelt en het lichaam schreeuwt

als een verduisterd huis

de profileringdrang van Tertio

Een enquête onder de lezers van Tertio - allemaal praktiserende katholieken – wees twee dingen uit: ze vrezen in Vlaanderen een geminoriseerde godsdienst te worden en ze vragen meer profilering van hun geloof.

In wezen gaat het hier volgens mij om bijzonder onzekere mensen en die kunnen gevaarlijk zijn. Onzekeren vertonen wel eens vaker de neiging om hun innerlijke twijfel te bezweren door overcompensatie en dan gaan ze hun overtuiging opdringen aan anderen, in het bijzonder aan de leerlingen van het katholiek onderwijs.

Ik heb een afkeer van elke vorm van indoctrinatie, zowel ideologisch als godsdienstig. Ik geloof dat het de opdracht van ons onderwijs is om jongeren zelfstandig te leren denken. Dit is de moeilijkste keuze, het is veel comfortabeler om overtuigingen van opvoeders klakkeloos over te nemen, daar moet men weinig inspanningen voor doen.

Met meer dan 30 jaar ervaring in het katholiek onderwijs weet ik dat er daar de meest diverse overtuigingen aanwezig zijn, zowel bij de leerlingen als bij het personeel. Het katholicisme opnieuw meer profileren kan niet zonder dwang. En dan zijn er twee mogelijkheden: ofwel gaat men andersdenkenden uitdrijven als boze geesten ofwel keert men terug naar wat Mark Eyskens genoemd heeft ‘de grote deugd van de katholieke hypocrisie’: pro forma – aan de oppervlakte – zal men de katholieke erediensten bijwonen of deelnemen aan het gebed, maar binnen in zichzelf zal men zeggen ‘foert’.

Daar ben ik misschien nog het meest beducht voor want hypocrisie leidt zeer dikwijls tot een cynische houding: op de duur heeft men voor niets nog respect, het is immers allemaal maar een groot theater.

Ik pleit dan ook voor intellectuele en filosofische vrijheid: opvoeders dienen de jongeren te begeleiden naar een eigen inzicht. Er bestaat geen exclusieve waarheid, de meest respectabele levenshouding is die van Descartes: de rationele twijfel, zonder een aantal morele zekerheden op te geven zoals die zijn vastgelegd, bijvoorbeeld, in de Universele Verklaring van de Mensenrechten.

Waarschijnlijk is het initiatief van Tertio niet meer dan een achterhoedegevecht: tal van prominenten  uit de katholieke zuil hebben er zich reeds van gedistantieerd. Zij begrijpen dat de tijd voorbij is dat in West-Europa één godsdienst heel de samenleving kon domineren: wat we overhouden zijn allemaal minderheidsovertuigingen. Met die onzekerheid zullen we allen moeten leren leven: zowel de ongelovigen als de gelovigen. Het komt erop aan dit niet als een bedreiging te ervaren maar als een uitdaging om dieper over de eigen opvattingen na te denken en tot de essentie te komen. En dan is er hoop, denk ik: op vele vlakken kunnen we immers samenwerken ongeacht onze metafysica of ideologie. Er zijn zoveel projecten die dit geregeld bewijzen: protesten tegen de waanzin van een oorlog, strijd tegen de armoede en de schendingen van mensenrechten. Wij hebben meer gemeenschappelijk dan een sektaristisch blad als Tertio ons wil laten geloven.

 de haan 7 feb. 10

spiritualiteit

- voor Luc en geloofsgenoten -

dichter bij de dingen

kom je nader tot je Zelf:

er is maar één wind

die om alle huizen zingt

hoor de vezels van de bomen:

grondwater stijgt naar hun blad,

ze grenzen aan hemel en aarde,

vervoegen de tijden van vroeger

en later in hun tegenwoordigheid

wezenlijk is de aanwezigheid,

het komt op bewonen aan,

demonen bestaan in verbeelding:

ze beelden uit zoals tonelen,

schaduwen op een scherm

woon in je lichaam: het hoort

bij hemel en aarde zoals alle

wezens van het woud, zoals

al het rumoer van steden

hoe dichter bij de dingen

hoe zekerder van je Zelf:

maar  één geest kan alles

doordringen, die machtige

demon dat ben jij zelf

meer over merels

een merel is menselijk:

al krijgt hij zijn kruimels

niet op, toch vecht hij als

er een tweede komt, even gretig

en alleen zie je hem spieden

alvorens hij nadert in

zigzagpas; hij hapt en klapwiekt

alsof het brood geladen is

zoals een schrikdraad om een weide

een merel is monsterlijk

evenals een mens, een begaafde

zanger wanneer hij paren moet,

een bange schranser wanneer

de honger hem drijft

monsters zijn menselijk

dat leren de sprookjes

over weerwolf en goden

het ontbreekt hen aan ‘ook’:

aanbid mij maar die anderen

ook, vrees mij met mate,

heb mij lief en vergeet niet

mij ook te haten

Louis Tobback op Kanaal Z

In het algemeen sta ik  - zacht gezegd – wantrouwig tegenover de commerciële omroepen, maar als ze het goed doen, moet het ook worden gezegd. En dat is het geval met de interviews op Kanaal Z.

Gisterenavond was ouwe knar Louis Tobback te gast om te praten over 1 onderwerp: de incidenten in Brussel. Tobback werd ingeleid als ‘ervaringsdeskundige’ vermits hij lange tijd minister van binnenlandse zaken is geweest.

De openingsvraag van Guy Polspoel - ‘Wat is volgens u het kernprobleem van Brussel?’- werd op een ontgoochelende manier beantwoord: ‘De structuur’. Van een socialist had ik iets anders verwacht.

Tobback kreeg echter de tijd om mij minstens voor een deel te overtuigen.

Zijn argumentatie: ‘Mochten de 19 gemeenten fusioneren dan zouden de rijke gemeenten (Ukkel en Oudergem bijvoorbeeld) meebetalen aan de noden van de armere (Schaarbeek, Molenbeek). Er is een Noord-Zuid-situatie in onze hoofdstad.’

Zo had ik het nog niet bekeken.

Ten tweede: ‘Brussel klaagt over onderfinanciering en over al die mensen die daar komen werken en daar geen belasting betalen. Maar als je dan voorstelt om die diensten te decentraliseren en weg te halen uit Brussel dan weigeren zij.’

Alweer een keihard argument dat niet enkel voor het financiële van belang is, maar bijvoorbeeld ook voor de verkeersproblemen. Decentralisatie zou een oplossing kunnen zijn.

Ten derde maakte Tobback de vergelijking tussen Genk en de hoofdstad. In Genk werden zware inspanningen gedaan om tot integratie te komen zodat er allochtonen werkzaam zijn bij de politie, bijvoorbeeld, in Brussel presteert men op dat vlak zeer weinig.

Ten vierde is er de onderbemanning bij gerecht en politie: volgens Tobback blijft men daarover zeuren om te kunnen morrelen aan de taalwetgeving. Ik geef hem daarin gelijk: is het niet onbegrijpelijk dat mensen die rechten hebben gestudeerd niet tweetalig zijn? Wat zegt dit over de kwaliteit van het onderwijs in het Franstalig landsgedeelte en over de wil om onze taal aan te leren? Leterme werd met pek en veren overladen toen hij daarover een smadelijke opmerking maakte, maar hij had gelijk: ofwel is er een manifeste onwil ofwel zijn ze onbekwaam, en dat laatste weiger ik te geloven.

Kortom, dit was een interview waarbij je als kijker iets kon bijleren. De formule is nochtans simpel: een half uur voor 1 gast over 1 onderwerp. Als je dan een interviewer hebt die zich degelijk voorbereidt – wat met Polspoel altijd het geval is – dan  krijg je een gesprek met diepgang dat dan nog veel te vlug voorbijgaat. Dus zelfs hier blijf je geplaagd door de druk van  ‘formats’: het mag niet langer duren want de reclame komt eraan.

Op Canvas sprak ‘vedette’ Siegfried Bracke wat later met Marleen de Temmerman, ook boeiend omdat het een boeiende vrouw is en niet omdat de formule daartoe aanleiding geeft: geen enkel onderwerp werd uitgediept omdat er ter verluchting van het vraaggesprek ook filmpjes moesten worden vertoond – ervan uitgaande dat de Canvaskijker zich geen 30 minuten kan concentreren op woorden.

En weer hoorde ik zowel bij Tobback als De Temmerman de stem van de verontwaarding en dat ben ik weer even verzoend met het socialisme.

de haan 6 feb. 10

Phara over Congo en priesters

Ik ben erg gesteld op de waarheid, daarom choqueert het mij dat anderen de feiten wel eens geweld aan doen. In Phara gisterenavond hoorde ik twee uitspraken die mij deden steigeren.

Ten eerste was er  de confrontatie tussen historicus Ludo De Witte en reportagemaker Pieter Verlinden. De Witte verweet Verlinden dat hij de  stemming bij de rondetafelconferentie in 1960 verkeerd had voorgesteld. De VRT-journalist antwoordde daarop: ‘Dat is geschiedenis en alleen historici interesseren zich voor al die historische details. Ik werk voor een breed publiek.’

Anders gezegd: de VRT-kijkers zijn een soort randdebielen die je alles mag wijsmaken.

De methodologie van Verlinden is erg aanvechtbaar: hij heeft een aantal overlevenden van de onafhankelijkheid ondervraagd in de Cité van Kinsjasa  en die zouden allemaal hebben gezegd dat ook de Congolezen zelf vonden dat hun onafhankelijkheid te vroeg kwam.

Ter vergelijking: ondervraag een hele groep 70-plussers en ze zullen wellicht verklaren dat wij van de Nazi’s bevrijd zijn door de Amerikanen, de Polen en de Canadezen. Over de doorslaggevende rol van de Sovjetunie zullen ze niets zeggen omdat hen dat nooit is aangeleerd vanwege de Koude Oorlog. Om de historische waarheid te achterhalen moet je dus meer bronnen aanspreken dan enkel oude mensen die door allerlei sentimenten worden geleid.

Ten tweede hoorde ik bisschop van Gheluwe beweren dat priesters gelukkiger zijn dan gewone mensen. Ik dacht dan aan de dorpspastoors van mijn jeugd: twee alcoholici, een seksueel pervert die schoolmeisjes beloerde, en een vierde die een verhouding had met een vrouw aan de rand van het dorp: zonder twijfel de sympathiekste van de vier, maar of hij gelukkig was, daar ben ik minder zeker van. Op school maakte ik (als leraar) eerwaarde godsdienstleraars mee: de ene was zonder meer een zwijn zonder enig respect voor zijn medemens, de tweede een achterbakse verklikker die zich enkel goed voelde als hij collega’s kon aangeven bij de directie. Niet een van hen maakte de indruk gelukkig te zijn.

Niettemin heeft de monseigneur in de kern gelijk: wie leeft en werkt vanuit een innerlijke overtuiging, zal zich beter in zijn vel voelen. Men wordt gesterkt door een interne noodzakelijkheid die stimuleert en voortstuwt ook als men van nature een pessimist is.

Als het over gelukkig zijn gaat, denk ik altijd aan de dichter Jacques Bloem: ‘geluk is voor dwazen’. En vervolgens aan de Bergrede: ‘Zalig de dwazen want zij zullen god zien.’

Het geluk vooronderstelt een zekere verdwazing, wie zichzelf en zijn omgeving met nuchterheid observeert  die zal weinig redenen zien om zich gelukkig te voelen, tenzij men over een gepantserde huid beschikt. Laten we blij zijn dan we ons niet altijd superintelligent hoeven te gedragen en af en toe dwaas mogen zijn.

de haan 5 feb. 10

de dwaasheid van links en rechts

Ik voel me persoonlijk aangesproken wanneer ik de kritieken lees op linkse intellectuelen en politici die al te lang de criminaliteit, vooral de jongerencriminaliteit, in onze grootsteden hebben geminimaliseerd.

Ook ik heb de jonge daders steeds met enig mededogen bekeken omdat ik wist dat het toeval hen niet de meeste kansen heeft gegeven. Laten we dit een dwaasheid noemen, maar moeten we daarom doorslaan in een tegenovergestelde dwaasheid? Moeten we meeschreeuwen in de hysterische oproepen om snelrecht, nultolerantie en ‘night courts’, nachtelijke rechtbanken die aan de lopende band vonnissen zullen uitspreken en straffen opleggen die om praktische en organisatorische redenen niet uitgevoerd kunnen worden?

Of men het graag leest of niet: deze straatcriminaliteit heeft wel degelijk een culturele en sociologische achtergrond, en zelfs de meest ferme repressie zal geen blijvende resultaten boeken zolang aan deze oorzaken niets wordt gedaan.

Het is waar dat de meeste feiten gepleegd worden door jongeren van Maghrebijnse  oorsprong. Men moet dan ook weten dat deze Noordafrikanen gekenmerkt worden door een machocultuur: ze bezitten een sterke geldingsdrang. Het komt er dus in essentie op aan om maatschappelijk aanvaardbare expressiemogelijkheden te geven aan deze geldingsdrang: deze jongeren moeten carrière kunnen maken op de arbeidsmarkt, in de sport of in het culturele leven. En alle hindernissen die deze carrière bemoeilijken – en die kennen de rechtse commentatoren net zo goed als de linkse – moeten uit de weg worden geruimd.

Wijzen op deze frustrerende hinderpalen betekent niet onaanvaardbaar gedrag vergoelijken. Ook wie opgroeit in moeilijke omstandigheden blijft nog altijd verantwoordelijk voor de eigen daden. Maar het getuigt van wereldvreemdheid  als men de oorzakelijke relaties ontkent: er zijn nu eenmaal aspecten in de opvoeding en in de levenssituatie die gemakkelijker aanzetten tot wangedrag. En het is niet omdat men zelf zo deugdzaam is dat men vergelijkbare moeilijkheden heeft overwonnen, dat men kan verwachten dat iedere jongere over even veel mentale veerkracht zal beschikken.

Repressie is een noodzaak – er zijn heel wat zaken die we zelf nalaten omdat ze verboden zijn en niet omdat we ons er niet toe aangetrokken voelen – maar louter repressie is niet meer dan symptoombestrijding. Men kan daarmee stoer overkomen en electoraal succes behalen bij bange burgers, maar ten gronde lost het niets op. Misschien zelfs integendeel: opsluiting is voor deze jonge macho’s vaak een ereteken, hun prestige  binnen hun ‘peer group’ wordt erdoor vergroot. Frank Vandenbroucke heeft het herhaaldelijk gezegd in zijn hoedanigheid van minister van onderwijs: deze kansarme jongeren hebben behoefte aan succesverhalen.

De vraag is waar ze dit succes kunnen vinden: op straat of elders?

 de haan 4 feb. 10

Ian Curtis (1956-1980)

Gisterenavond keken we naar ‘Control’, een biopic over Ian Curtis, de leadzanger van  cultband Joy Division, een  van mijn favorieten zowat 20-30 jaar geleden. Zeker het liedje ‘Love will tear us apart’ dreunt nog af en toe door mijn hoofd.

Men zou de vergelijking kunnen maken met  ‘The Commitments’, een film van Alan Parker naar een boek van de Ierse schrijver Roddy  Doyle, maar het verschil in toon is gigantisch: hier is er helemaal geen luchthartigheid of absurde humor aanwezig.

De regisseur, Anton Corbijn, is van oorsprong een popfotograaf en dat merk je aan zijn stijl: de nadruk valt op sfeerschepping en psychologie zoals bij geslaagde portretten.

Hij koos voor een sober zwart-wit wat past bij deze postpunkgroep en bij het morbide karakter van Curtis’ teksten. Ingetogenheid en reserve domineren: een andere regisseur had hier iets spectaculairs van kunnen maken. Corbijn beperkt zich tot de weergave van enkele epilepsieaanvallen, alle andere sensatie gaat hij uit de weg.

Wat is mij nu het meest bijgebleven? Uit de klankband blijkt dat Joy Division zeker geen onaardige muzikanten waren, zij konden een sfeer oproepen en opzwepende ritmes produceren. Kortom, ze zijn een van de betere onder de honderden punkbandjes of garagerockgroepen die ooit zijn begonnen. De ware magie zit in de figuur en de zangstijl van Ian Curtis, daar gaat iets hypnotiserends van uit. Door zijn levenseinde hoort Curtis in het rijtje van Jim Morrison en Janis Joplin, en alle drie hebben ze dat akelige gemeen: hartstocht, pijn en eenzaamheid. Maar juist dit akelige fascineert zoals kerkhoven en doodsmissen kunnen betoveren.

Nochtans was er in het leven van Curtis weinig spektakel:  de grote vergissing van zijn leven is het feit dat hij veel te jong getrouwd is en vader geworden, en dat hij het leven nog te weinig had verkend. Hij had een vrij suf kantoorbaantje bij een soort OCMW, niets opwindends dus en bij hem thuis gebeurden evenmin grote drama’s. Experimenteren met de erotiek deed hij ook al niet. Het enige bijzondere was zijn epilepsie en de amateuristische manier waarop daarmee werd omgegaan door zijn dokter of psychiater: hij moest een aantal pillen slikken maar de dokter kon niet beloven dat ze zouden werken.

Nochtans werd dit het kernprobleem van zijn leven, de film heet niet voor niets ‘Control’: de epilepticus leed eronder dat hij af en toe de controle over zichzelf verloor. En bij de doorbraak van zijn groep ontglipte hem eveneens de controle over hun functioneren: ‘Ik geef me helemaal,’ zegt hij op een moment, ‘en nu nemen ze alles van me weg.’ Hij werd dus geleefd als jong idool, hij koos niet voor het succes. Samen met een ongelukkig huwelijk heeft deze behoefte aan controle hem de dood in gedreven, een wanhoopsdaad en geen bewuste keuze.

De film is gebaseerd op een boek geschreven door zijn weduwe Deborah die eveneens coproducer is: een moedige hommage want zijzelf komt er met haar bezitsdrang niet zo fraai uit.

Het boek van 1996 heet: ‘Touched from a Distance’  en dit is een omineuze titel: een mens als Curtis was enkel van op een verre afstand aan te raken, de eenzaamheid en het onvermogen tot echte communicatie waren te groot. Niet voor niets heet een van zijn beste liedjes: ‘Isolation’.

Ik geloof dat dit soort mensen ons altijd zullen blijven boeien omdat we allemaal ons wel eens geïsoleerd van de anderen voelen en omdat de wanhoop ons niet vreemd is. Hartstochtelijke kunstenaars als Morris, Joplin en Curtis gaan tot het uiterste, desnoods over de rand van de afgrond. Het enige wat we erover kunnen zeggen is dat hun neergang te vergelijken is met een zonsondergang die weergaloos mooi kan zijn maar ooit de vroegere mensen een diepe angst heeft aangejaagd want ze dachten toen dat het licht nooit meer zou weerkeren. Dat is dan het voordeel van onze hoogtechnologische tijd: we kunnen vandaag nog luisteren naar hun liedjes en ze opnieuw tot leven brengen in onze huiskamer. Deze goden sterven nooit. 4 feb. 10

Jan Callebaut over de VRT

In het beste geval is Jan Callebaut (in Knack van 3 februari) een dromer die zijn wensen voor werkelijkheid neemt. Hij beweert dat niet de VRT maar de overheid aan ‘volksverheffing’ moet doen.

Is dit niet louter een verschuiving van de problematiek?

Hoe zou de overheid in het medialandschap deze opdracht kunnen vervullen indien ze niet kan rekenen op een zender die ze zelf kan controleren? De markt heeft een duidelijke doelstelling: het maximaliseren van de winst. Of dat gebeurt met kwaliteit is niet haar eerste zorg.

Op zich  getuigt de stelling van Callebaut  van een toe te juichen idealisme: iedereen dient in principe aan ‘volksverheffing’ te doen, ook de commercie – we zijn immers allemaal opvoeders -, maar of dit ook gebeurt, kan  men nagaan door het aanbod te analyseren.

Men kan zich inbeelden welke productiehuizen aan ‘volksverheffing’ zouden doen en welke zenders belangstelling zouden hebben voor ‘verheffende’ programma’s: aan de huidige toestand zou een verschuiving van de subsidies naar de productiehuizen weinig veranderen.

Kurt van Eeghem heeft gelijk: maak van de VRT een sterk merk met meer middelen voor meer kwaliteit. En een algemene stelregel is dat men beter aan de markt – de commerciële zenders – overlaat wat door de markt spontaan wordt gedaan: sport en ontspanning.

Het heeft dus geen zin dat de VRT ons belastinggeld verspilt aan krankzinnig dure sportfestijnen zoals een wereldbeker voetbal of de Olympische Spelen – tenzij in coöperatie met een commerciële zender. (En ik schrijf dit als sportliefhebber.)

Subsidies en gesubsidieerde instellingen dienen de markt aan te vullen en te corrigeren.

De VRT doet dat in zekere mate, maar inderdaad: ‘Alles kan beter’.

 de haan 3 feb. 10

over nultolerantie en zorgbeleid

Twee dingen vechten om voorrang in mijn hoofd. Bij het doorbladeren van de kranten word ik vandaag getroffen door deze zin. ‘Kuregem krijgt maar aandacht als er dergelijke incidenten gebeuren.’

Dit vat perfect de Brusselse problematiek samen. Neem een dagtrip naar onze hoofdstad en kijk er even rond, weg van de Grote Markt. Je zal merken dat zelfs langs de statige boulevards er, ooit prachtige, huizen en woonblokken staan te verkrotten. In de achterbuurten is het nog erger: je kan in de omgeving van het Vossenplein eens gaan kijken. Al jaren wordt ons land bestuurd met ‘rustige vastheid’ zoals Herman van Rompuy dat noemde maar in de praktijk betekent dit dat aan dringende noden geen gevolg wordt gegeven.

Daarom spreek ik liever over onze jonge schoonmaakster. Die geeft les in de school van haar kinderen. Dat wil zeggen: ze is samen met andere ouders ingeschakeld in een project van leerzorg onder leiding van de zorgcoördinator. De klassen worden ingedeeld volgens leesniveau en de ouders komen op een speelse manier leesoefeningen geven, aangepast aan het niveau van de groepen. In een klas kunnen er 3 tot 5 verschillende niveaus zijn, wat het voor de onderwijzeres onmogelijk maakt om iedereen te ‘bedienen’ volgens de eigen capaciteiten. De bedoeling is uiteraard het zitten blijven terug te dringen en zoveel mogelijk leerlingen mee te nemen naar het volgende jaar.

Ik vind dit schitterend om twee redenen. Het drukt een directe betrokkenheid uit van de ouders, en mogelijke problemen worden opgevangen alvorens ze te erg kunnen worden.

Dit is het tegenovergestelde van een incidentenbeleid: hier wordt voorkomen dat er problemen ontstaan.

Ik zal nogmaals herhalen wat Frank Vandenbroucke als minister van onderwijs zo vaak heeft gezegd: ‘kansarmen hebben behoefte aan succesverhalen.’ Of succeservaringen.

Hier ben ik het volkomen mee eens: wie niet door de natuur is begenadigd of wie in moeilijke omstandigheden moet opgroeien die kan gestimuleerd worden door positieve ervaringen op het eigen niveau. Een getuigschrift of diploma halen is zo’n succesverhaal en dat begint al in de lagere school die terecht de basisschool wordt genoemd: als deze basis wankel is dan kan er niets op gebouwd worden.

Wat onze schoonmaakster mij vertelde, geeft aan dat er niet zodanig veel nodig is om tot verbetering te komen: wat inzet van vrijwilligers en een organisatievorm die daarvoor openstaat.

Dit is hoopgevend nieuws en bij alle sombere berichten mag dit ook eens worden vermeld, dacht ik zo.

de haan 3 feb. 10

de Bronx van Brussel

Zoals ik gisteren heb geschreven: ik kan op 1 blz niet alles herhalen wat ik voordien reeds over Brussel heb neergepend. Bovendien is de problematiek zo complex dat je er een  hele sociologische studie voor nodig hebt met  de omvang van een boek.

Graag verwijs ik vandaag naar De Morgen waarin 6 journalisten die in onze hoofdstad wonen een getuigenis afleggen. Voor wie ertegen opziet om DM in huis te halen overloop ik even de koppen.

Douglas De Coninck wonende in 1000 Brussel vraagt zich af of we over dezelfde stad spreken: ‘Ons overkomt nooit eens wat. De criminelen negeren ons.’

Johan Corthouts uit Schaarbeek zegt: ‘Zerotolerantie kan nuttig zijn in een aantal wijken, maar Brussel heeft vooral beter onderwijs en jobs nodig.’

Frank Schlömer heeft het over de twee gezichten van Sint-Gillis: ‘le haut’ waar het veilig is en ‘le bas’ waar wel eens wat misloopt.

Ayfer Erkul uit Anderlecht schrijft: ‘Kuregem is het verhaal van kleine en grote ergernissen die niet worden aangepakt.’

(Tussen haakjes: waarom komt deze journaliste van Turkse oorsprong  nooit op tv?)

Bart Eeckhout daagt uit: ‘Hangjeugd is hier (in Molenbeek) nog braaf.’

Bart Steenhaut die in Laken woont is het meest op de kant van de repressie: ‘De vraag om in Brussel de nultolerantie in  te  voeren komt niks te vroeg.’

Dit zijn de percepties, daarnaast zijn er de feiten: meer dan de helft van de Brusselse allochtonen leeft onder de armoedegrens, de langdurige werkloosheid bedraagt ongeveer 40%. Buurten worden verwaarloosd en huizen  staan te verkrotten.

Twee dingen mogen we mijns inziens niet doen: ons nu laten meeslepen door de hysterische kreten om meer repressie en alleen maar repressie.

En evenmin mogen we van daders slachtoffers maken: wanneer we peilen naar de achtergronden dan is dat om tot een beter begrip te komen en zo aan de oorzaken te kunnen werken, maar niet om te vergoelijken. Armoede is geen vrijgeleide om criminele feiten te plegen, maar het is een objectief gegeven dat ze de kans op crimineel gedrag wel groter maakt. Althans op zichtbare, agressieve criminaliteit want het zal voor iedereen weer eens duidelijk zijn dat men hier zwijgt over de witteboordencriminaliteit in Brussel.

Er lijkt inzake criminaliteit ook een klassenverschil te bestaan: de minder gegoeden  plegen zichtbare en voelbare misdrijven, de rijkeren houden zich bezig met oplichterij en allerlei vormen van belastingontduiking. De verontwaardiging volgt deze klassenindeling: de straatcriminaliteit lokt hevige reacties uit, de kantoorcriminaliteit veel minder.

Mijn persoonlijke ervaring zegt mij dat Brussel zeker de Bronx nog niet is, misschien enkele wijken of straten in de achterbuurten uitgezonderd. Mijn overtuiging blijft dezelfde: repressie is alleen maar symptoombestrijding, een oppervlakkige aanpak. Als men niets doet aan de oorzaken zullen de incidenten zich blijven herhalen.

de haan 2 feb. 10

victories bij Vigor

het waren terloopse woorden:

‘onze keeper gaat vooruit zoals

het muziek van Temse, ieder

jaar een trompet erbij’

er werd gelachen, maar je groeide

want het klonk als ‘je hoort erbij’

en wekelijks kwam het kaartje

met de blauwe diagonaal

je werd opgeroepen, iemand

zou het zondag weer herhalen:

‘onze panter stopt ze allemaal’

en ‘ze’ was een glibberig leder

dat als een kogel op je af kwam

je dook als een roofvogel neder

alsof je het ding tussen je tanden nam

vader ging kaarten met de kale

secretaris, hij hoorde zijn zoon

bestoefen en dacht aan zijn eigen

vader die hem het trainen had verboden

terloopse woorden, uitgesproken

voor de ambiance, ze brachten jou

in een vreemde trance, ze verlegden

de loop van een rivier:

je groeide boven je gebogen schouders

wanneer je schouders werden aangeraakt

de trainers leken je betere ouders,

op hun velden ben je ontwaakt

bij een zweefsprong, een parade

ontkomen aan de zwaartekracht

een ogenblik in staat van genade

het gras, het zand was altijd zacht

ze hadden volkse namen: de Fiel,

de Ferre, nooit naar school geweest

maar je ziel gaven ze adem

zoals een handoplegger soms geneest

je zweefde in dromen naar de sterren

zoals je nu droomt dat een van hen dit leest

BHV: Brussel Hopeloos Verloederd

Als zelfs Groen! oproept tot ‘zero tolerance’ – een term die eerder enkel door de beruchte politiecommissaris Johan Demol en het VB in de mond werd genomen – dan moet er inderdaad een grens zijn overschreden.

Ik onderscheid twee aspecten:  het echte gangsterisme dat ik liever overlaat aan de experten en de probleemjongeren, die zich vooral met vandalisme en ‘kleine’ criminaliteit bezighouden, wat mij als opvoeder meer bekommert.

Wat het gangsterisme betreft  kan ik alleen maar vaststellen dat sommigen aan onze samenleving de oorlog hebben verklaard, en in een context van oorlogvoering dient de veiligheid voorrang te krijgen op filosofische overwegingen.

Enkele jaren geleden zei toenmalig SP.A-senator Staf Nimmegeers in De Zevende Dag: ‘We leven in Brussel op een tijdbom.’ Zijn omineuze voorspellingen waren woorden in de wind want er werd niets mee gedaan.

Nochtans was en is Nimmegeers een ervaringsdeskundige want hij staat als wijkpastoor al jaren op het terrein.

Wat mij opvalt  wanneer ik Brussel bezoek zijn de hangjongeren die letterlijk blijven plakken aan de etalages van de winkelcentra en niets anders te doen blijken te hebben dan zich vergapen aan de uitgestalde overdaad en luxe waar zij bij gebrek aan geld niet bij kunnen. Hun houding en lichaamstaal getuigen van een diepe frustratie, en gefrustreerde mensen worden onvermijdelijk agressief, zeker wanneer het onbereikbare hen dagelijks voor de neus wordt gehouden. De stad van luxe is voor hen een ware Tantaluskwelling: schijnbaar hoeven ze maar een hand uit te steken, maar ze hebben ofwel een lege hand die niet kan kopen ofwel een gebalde vuist die wil kapot slaan.

Zolang aan dit basisgegeven niets verandert, zullen de incidenten zich blijven voordoen.

De frustratie wegwerken vergt een allesomvattend beleid gaande van een woonbeleid, over een aangepast onderwijs naar een arbeidsmarkt die niet discrimineert.

Dit wordt ook alweer reeds jaren gezegd en geschreven, maar het gebeurt nauwelijks: men hoorde de tijdbom tikken en deed verder alsof  ze uit zichzelf wel zou verdwijnen of ontmijnd zou worden door de goddelijke voorzienigheid.

Het jongerengeweld in Brussel is daarom in mijn ogen vooral een zaak van verwaarlozing en onverschilligheid: men heeft de frustraties nooit ernstig genomen. En jongeren krijgen de boodschap dat deze onverschilligheid enkel verandert in  aandacht wanneer zij voor heibel zorgen. Maar dan is de aandacht vooral paniek en leidt ze tot panische overreacties zoals de ‘zero tolerance’ en uitspraken zoals: ‘we moeten het uitschot van de straat vegen’.

De vraag is – nogmaals ik heb het niet over de echte gangsters – hoe we die jongeren dan wel van de straat kunnen houden en brengen waar ze horen: thuis, op school of aan het werk?

Dat is geen opdracht voor de politie maar voor het beleid en dit heeft tot op vandaag grandioos gefaald. Sommige commentatoren spreken van een ‘verloren generatie’ maar dat is een oordeel dat als een boemerang in het gezicht van de opvoeders – en dat zijn we allemaal – terugslaat: een leraar die zijn klas ‘verloren’ noemt is in de eerste plaats zelf mislukt.

 de haan 1 feb. 10

Panorama over rechts in Amerika

Panorama is en blijft het paradepaardje van de VRT-nieuwsdienst ook al kan de redactie vanwege besparingen meestal niet anders dan aangekochte reportages uitzenden. Hun keuze is relevant. Het enige bezwaar dat men zou kunnen aanvoeren is dat de redactie een voorkeur heeft voor negatief nieuws: je wordt geen optimist door wekelijks naar het programma te kijken.

Gisteren ging het over de groeiende oppositie tegen de persoon en de politiek van president Obama, erg leerzaam voor ons Europeanen omdat we zo beter kunnen inschatten hoe zeer Obama moet dansen op een slappe koord.

De oppositie wordt aangevoerd door rechtse tot extreem-rechtse elementen: religieus rechts die niets anders zijn dan christelijke fundamentalisten, gewapende of overbewapende ‘patriotten’, een tea party- beweging die de opstand tegen de Engelsen van 1773 nog eens wil overdoen door tegen hun verkozen president in opstand te komen.  Samengenomen verkrijg je een akelig, zelfs angstaanjagend beeld want deze radicalen vertegenwoordigen ongeveer 20% van het electoraat wat betekent dat ze niet enkel wegen op de houding van de rechtse republikeinen maar zelfs invloed hebben op een aantal democraten.

Wat mij opviel  waren drie zaken: de radicalen worden opgezweept door nationale tv-zenders zoals Fox News en ook CNN; hun argumentatie is te gek om los te lopen; een aantal onder hen is zwaar bewapend zodat een aanslag op Obama zeker niet uit te sluiten is.

In de argumentatie domineren twee houdingen: vijandschap tegenover de staat en nog grotere vijandschap tegenover alles wat in hun ogen zweemt naar socialisme wat men, omgekeerd, ook kan begrijpen als een blind geloof in het kapitalisme. Bijvoorbeeld, dat de huidige crisis een gevolg is van de kapitalistische hebzucht gaat er bij hen niet in.

Merkwaardig is het mengsel van extreem patriottisme en staatsvijandigheid: deze Amerikanen beschouwen hun land als het beste ter wereld – een lichtbaken van vooruitgang en beschaving voor alle andere landen – en tegelijk  eisen ze dat hun eigen regering hen met rust laat, wat wijst op een fundamenteel anarchisme of egocentrisme. Want iedere poging om de solidariteit op te leggen staat voor hen gelijk met socialisme en socialisme stellen zij gelijk aan communisme of totalitarisme. Kortom, ze kunnen alleen denken in extremen – voor zover je hun hysterische oprispingen nog ‘denken’ kan noemen.

Ik vraag me dan af wat die extatische vaderlandsliefde precies inhoudt: kan men van zijn eigen land houden en tegelijk het politieke bestel verwerpen? Je krijgt de indruk dat het enige wat deze Amerikanen van hun regering verwachten een demonstratie van superioriteit is en dan vooral militaire superioriteit. De oorlogszucht is bij deze groepen duidelijk aanwezig.

Om twee redenen vind ik dit fenomeen angstaanjagend: we zouden nog eens een president kunnen krijgen die minstens even erg is als Bush junior, en deze bewegingen hebben zo’n sterke mobiliserende kracht (via meetings, directe telefoonoproepen naar de verkozenen, internet en tv)  dat een alternatief in de VS zeer moeilijk wordt.

Zoals gezegd moeten we Obama evalueren tegen deze achtergrond: zijn speelruimte is heel beperkt. En voor mij maakt deze reportage nog eens duidelijk dat Amerika zeker geen ‘natuurlijke bondgenoot’ kan zijn voor wie het Europees model van solidariteit belangrijk vindt: we zagen een militant en gemilitariseerd hyperindividualisme dat onze verzorgingsstaat tot op de grond zou afbreken, mocht het hier aan de macht komen. De Far West is alive and shooting.

En nogmaals deze vraag: wat bedoelen deze extremisten als zij beweren van hun land te houden? Is dit land een werkelijkheid of een mythe?

de haan 1 feb. 10

De Zevende Dag

Een debatprogramma verliest zijn waarde wanneer het er alles aan doet om het echte debat uit de weg te gaan. Twee items in De Zevende Dag van 31 januari maakten dit duidelijk.

Over de  veiligheidsproblemen in  Anderlecht mocht eerst aan een apart tafeltje een afgevaardigde van de politievakbond zijn zeg doen, daarna werden de twee bevoegde ministers in een fauteuil geplaatst om hun eigen beleid in het zonnetje te zetten, zonder enige interactie met de aanwezige politieman.

Ten tweede was Annemie Struyf te gast die met haar reportage ‘In Godsnaam’ over Vlaamse vrouwen die zich tot de islam hebben bekeerd, heel wat commotie heeft veroorzaakt. Was dit geen uitgelezen gelegenheid om deze  reportagemaakster te confronteren met mondige, geëmancipeerde moslima’s die in ons land wel degelijk bestaan?

Mij lijkt het solo-optreden van Struyf vooral een bewijs van journalistieke gemakzucht of van zelfbescherming: een echte tegenstem had wel eens het karikaturale van de reportage al te duidelijk kunnen maken.

Maar in ernstige debatten kruipt dure uitzendtijd en die heb je nodig om levensbelangrijke items te brengen als kookprogramma’s, wijnproeverijen en ander entertainment.

Dit is De Zevende Dag geworden: een amusementsprogramma met een zweempje van politieke duiding alsof de wierookwalmen van de zondagse mis ook in de VRT-studio zijn blijven hangen. We mogen het de kijkers niet te moeilijk maken lijkt wel de leuze te zijn, en onderwerpen in al hun complexiteit behandelen vraagt niet alleen tijd maar ook een inspanning, zowel van de programmamakers als van de kijkers. En je bent  een kniesoor als je dat verwacht  op een gezapige zondagmorgen.

de haan 31 jan. 10

eeuwige tweede

vader had een belofte gedaan

je kreeg een nieuwe fiets

als je op school de eerste was

anders werd het niets

je  bent een jaar heel braaf

geweest en haalde een grootste

onderscheiding, maar in bravigheid

was er een kraan die bleef

met een zuchtje aan de leiding

na de prijsuitreiking trakteerde

tante in haar café, vader dronk

als een koning maar aan

uitreiken deed hij niet mee

zo is het sindsdien gebleven:

een Poulidor, een Zoetemelk

in de Ronde van het Leven:

een ander zwaaide met de beker,

en jij  mocht proeven van een

bittere kelk

vader heeft het nooit begrepen

hoe hij jou getekend heeft:

zijn lievelingszoon een eeuwige

tweede aan wie men slechts

een aalmoes geeft, een zoethoudertje

voor een Zoetemelk, een reep

van Côte d’Or voor Poulidor

en dan kwam jaren later

die nieuwe fiets, je was klaar

voor de bergen maar toen

was vader klaar met sterven

en het betekende niets

je bleef een eeuwige tweede

die naast de beker greep

terwijl je met bekers stond

te zwaaien; je wist waarop

het uit zou draaien in

een volgend ogenblik:

een aanfluiting, een flop

een  bloemenfee zoent de Ware

Blote Winnaar, jouw trofee

is verzilverd blik

Anderlecht: meer dan een voetbalploeg

Zowel  De Standaard als De Morgen publiceren vandaag zaterdag commentaren bij de recente incidenten in Anderlecht.  De toon is telkens dezelfde: Kuregem is nog altijd geen Bronx of een no-go-zone. Niettemin, als een school moet verhuizen omdat de studenten op straat worden aangevallen dan is er een grens overschreden: veiligheid is geen rechts of links thema maar een mensenrecht.

Vorig jaar verkocht ik mijn oude bestelwagen aan typisch Brusselse tussenhandelaars, ze kwamen zowaar met vijf – allemaal familie, allemaal ‘cousins’ zodat ik me afvroeg wat ze aan de transactie zouden overhouden. In elk geval: deze irreguliere handel zorgt er wel voor dat deze keurig geklede jongemannen hun medeburgers verder niet lastig vallen, tenzij met straatlawaai. Wat nogmaals onderstreept hoe tegenstrijdig de waarheid is: soms is een klein, administratief misdrijf een winstpunt om erger te voorkomen.

Ik kom al van in mijn jeugd in Brussel en ik kom er graag.: Brussel is onze enige echt kosmopolitische stad, een wereldstad die tegelijk overzichtelijk en gezellig kan zijn. Mijn hart bloedt als ik de verkrotting zie die niet enkel in de achterbuurten heeft toegeslagen maar ook langs de ooit schitterende boulevards in de buurt van  het beursgebouw. Brussel is ziek, een weefsel aangevreten door kankervlekken zoveel is zeker. En dit verklaart meteen ook de stadsvlucht en de verfransing van de rand: hoe onaantrekkelijker het centrum, hoe minder welstellende burgers die er willen blijven wonen. B-H-V heeft ook daarmee te maken.

De straatcriminaliteit blijft woekeren om velerlei redenen: de belangrijkste is wellicht de sfeer van straffeloosheid die niet zozeer aan de politie kan toegeschreven worden als wel aan een falend gerecht – en jeugdsanctierecht in het bijzonder -, al neem ik aan dat de onderbezetting van sommige politiecorpsen én van de rechtbanken ook wel voortvloeit uit de onwil van francofone gediplomeerden om  tweetaligheid aan te leren.

De ergste kwaal van Brussel is naar mijn inzicht de versnippering in bijna 20 gemeenten die een gestroomlijnd beleid onmogelijk maakt: dit is een politieke keuze en omdat iedere lokale baron over zijn burcht wil blijven heersen, verandert er niets.

Er moet dringend werk worden gemaakt van de oorzaken: deze politieke verdeeldheid, de verkrotting en verwaarlozing, een falend onderwijs waaruit de problemen op de arbeidsmarkt volgen. Als wij Vlamingen de pretentie willen koesteren om Brussel onze hoofdstad te noemen, dan zijn we medeverantwoordelijk: onze hoofdstad moet de middelen krijgen om haar gigantische problemen doeltreffend aan te pakken. En we mogen voorwaarden stellen: een aantal structurele hervormingen is absoluut onvermijdelijk.

Met Johan Verminnen ben ik geneigd te neuriën: ‘Brussel ge zit in mijn binnenzak’ – dus vlak bij mijn hart - en ik wil de tijd terug die door Jacques Brel werd bezongen: Brussel als een bruisende stad.

de haan 30 jan. 10

verslaafde slapeloze

verslaving, noem het geen vrijheid,

ze jaagt je het bed uit naar een eerste

sigaret: een gif of een gave?

uit de rook komen de woorden

zoals bij van Ostaijen lenige lijven

wervelen in hun dans

gedempt is de wereld, een eenzame

wagen is al wat je hoort –

ach, de scheikunde van het hoofd:

wat wikt en wat beschikt?

je kent de namen: dopamines

alsof van een flesje de dop

wordt geschroefd, iets vluchtigs

als parfum maakt je klaar wakker

en woorden brengen je verder

over grenzen van ruimte en tijd:

je bent bij een vader of later

in de tropen waar een tornado

alle bomen heeft gebroken

weerom vaar je over de Rio

Escondido, de verborgen rivier

waar roestende boten op de oever

lagen, troosteloos als zieke dieren

waaraan ben je verslaafd:

aan roken, aan woorden,

aan beelden van een verleden

toen je in veel hebt geloofd

de scheikunde van het hoofd:

ben je wel zeker of jij dit bedenkt

of eerder een serotonine,

een ongrijpbaar element?

House of Saddam

Tegen beter weten in heb ik de BBC-reeks ‘House of Saddam’ gevolgd: de geschiedenis wordt niet enkel door de overwinnaars geschreven maar ook verfilmd. En is het toeval dat deze reeks nu wordt uitgezonden, nu in Engeland de regering Blair zich moet verantwoorden

voor haar Irakoorlog?

Het doet me denken aan mijn prille jeugd toen we elke week een Hollywoodproduct te zien kregen: een oorlogsfilm of western waarin de goeden en de kwaden duidelijk te onderscheiden waren. De blanke cowboys waren dapper en slim, de Indianen wreed, vals en lafhartig; en hetzelfde gold voor de Amerikaanse soldaten versus de Duitsers of de Japanners.

Wij, de kinderen van de Jamba (een parochiezaaltje onder toezicht van een proost), werden behoorlijk geïndoctrineerd. En dat verklaart wellicht de ontnuchtering van Viëtnam: de tv-beelden deden ons ontwaken uit een droom van idealisering. Alleszins bij mij was het gevolg dat mijn jeugdige dweepzucht – in het bijzonder voor de Kennedy’s – omsloeg in afkeer en walg. En van deze wrokkigheid ben ik nooit meer genezen: een bedrogen eerste liefde laat onuitwisbare sporen na.

De nadruk in ‘House of Saddam’ lag op de perverse wreedheden van Saddam, van zijn zoon Uday en van de clan rondom hen. Over de motieven om deze oorlog te voeren kwam je nauwelijks wat te weten. En zeker niet over het concept van de ‘pre-emptive strike’: een oorlog die wordt gevoerd om een ergere oorlog te voorkomen.

Mocht dit concept geldig zijn dan had de Nato de Sovjetunie moeten aanvallen en dan moet vandaag Israël ten strijde trekken tegen de ayatollahs van Iran, gezien de dreigende taal van hun wat gekke president Ahmadinnejad. Kortom, met deze doctrine hadden we reeds lang een Derde Wereldoorlog meegemaakt en dan stond dit huis misschien niet meer overeind.

Saddam was een schurk en een psychopaat, zoals de Taliban geleid worden door psychopaten.

Maar dan moet je ook er alles aan doen om te vermijden dat ze aan de macht komen of sterker worden. En precies dat heeft het Westen gedaan, met de USA op kop. Daarom moest Saddam per se in Bagdad worden berecht en opgeknoopt en niet voor een internationaal tribunaal zoals dat van Den Haag: er zouden bewijzen op tafel komen van de collaboratie. Het Westen wist perfect welke tuigen Saddam ter beschikking had en welke niet meer want het had deze zelf geleverd of minstens de grondstoffen om ze aan te maken.

Maar de propaganda-afdeling van de BBC heeft ons een paar spannende avonden bezorgd met sterke acteerprestaties en boeiende scènes ondanks het feit dat iedereen de afloop bij voorbaat kende. Aan wreedheden en andere perversiteiten kunnen we ons eindeloos vergapen, vele kijkers zullen wellicht gewenst hebben dat de beelden wat explicieter waren.

Van een instituut als de BBC verwacht ik dat het boven het niveau staat van Hollywood, het inzicht in de geschiedenis zou moeten worden bevorderd en beide partijen in een conflict zouden even kritisch moeten worden belicht.

Wat deze reeks ook bij mij heeft teweeg gebracht was een afschuw voor de misdaden van Saddam, maar de misdadigheid van de invasie moest ik er zelf bij denken. En het geheugen van de meeste mensen is heel kort, wat betekent dat ze een gemakkelijke prooi zijn voor deze propaganda. Tot meerdere eer en glorie van het vaderland en zijn ‘natuurlijke bondgenoot’ de USA en vooral van het militaristische denken: op naar de volgende oorlog.

de haan 30 jan. 10

Lappersfort 28 januari

- voor Peter, Pol en de anderen –

laat de kinderen tot de dichters

komen, hun ogen zijn even groot

ze lezen voor uit brede boeken

waarin de dieren spreken,

een veldmuis ons leert

in het seizoen van verkleumen

hoe je het licht inkleurt:

je hart moet van glas zijn en bereid

te breken, je neemt een zonnestraal

en plooit ze naar je hand zoals

sterkere mannen omgaan met ijzer

kinderen zijn wijzer,  ze schateren

nog wanneer de oudste dichter

een robot temt, hem toespreekt

als een stoute jongen

zeker, de dichters, ze hebben

de scheuten lief, de beloftes

van de bomen, hun geheugen

van schors en wortel dat

wondere wijsheid heeft onthouden:

jaren heb je nodig om het kind

te bewaren, om terug te keren

naar je eerste droom

je bouwde een boomhut, de vogels

waren buren, door de bladeren

kon je horen hoe ze spraken

van morgen, de wind schreef het

op in zijn grote boek en later

werd je een dichter die het

eindelijk lezen kon

voor een gehoor van kinderen

met in hun ogen dezelfde zon

Luc Vansteenkiste en co

Na de finale van De Slimste Mens hebben we te laat overgeschakeld naar Phara zodat ik maar een glimp meer heb opgevangen van Luc Vansteenkiste. Niemand verwacht van mij dat ik een fabrieksbaas zal verdedigen maar deze man komt op mij zeer rechtschapen over.

Ik geloof hem wanneer hij zegt dat heel wat ondernemers eronder lijden wanneer zij personeel moeten afdanken. KMO-werkgevers zijn niet te vergelijken met de opportunisten van de multinationals.

Vansteenkiste had altijd al een mager gezicht, gisteren zag het er grauw en ingevallen uit; duidelijk getekend door zijn verblijf in de gevangenis van Vorst. Dit zegt iets over het ingrijpende van een voorlopige hechtenis die in ons land al te gemakkelijk wordt toegepast.

Er zijn drie redenen om tot deze vrijheidsberoving over te gaan: indien de schuld onbetwijfelbaar is, indien de verdachte zou kunnen vluchten, indien er kans bestaat op ‘collusie’ (contacten met trawanten om bewijsmateriaal te laten verdwijnen of een strategie af te spreken). In dit geval  kwam enkel de derde motivatie aan bod, maar de vraag blijft waarom het zo lang moest duren en waarom per sé in de gevangenis van Vorst die de meest middeleeuwse is van ons land, onze beschaving onwaardig.

Ik hoor al stemmen die zullen zeggen: een gevangenis mag geen luxehotel zijn, het moet een strafinrichting blijven. Maar stel je jezelf in de plaats: is vrijheidsberoving niet reeds voldoende als straf?

En afgezien van de psychopaten is het de bedoeling van een gevangenisstraf om de veroordeelden voor te bereiden op hun re-integratie in de samenleving, en die rehabilitatie zou volgens mij moeten beginnen vanaf dag één. Onze maatschappij heeft echt geen behoefte aan verbitterde of wraakzuchtige mensen: een veroordeelde dient de gevangenis te verlaten als een beter mens. Dat behoort de doelstelling te zijn.

Meestal staat het publiek bijzonder onverschillig tegenover deze problematiek: de gevangenis is voor de meesten onder ons nog altijd een oubliëtte, een vergeetput. Uit het oog is uit het hart en uit de gedachten, of anders gezegd: opgeruimd staat netjes.

Ik pleit ervoor om de gevangene als een mens te blijven beschouwen, en als een mens die ooit onder ons terug zal keren: we hebben er alle belang bij dat hij dan geen potentiële misdadiger meer zal zijn maar een individu met een juist moreel besef.

De strafinrichting moet daarom stimulerend zijn en het personeel – de cipiers en begeleiders – vertegenwoordigt ons allemaal: welke houding mag het dan aannemen? Heropvoeden kan nooit slagen als er geen basis is van wederzijds respect, om het even wat de gevangene heeft uitgespookt en hoe moeilijk het ook kan zijn om in een misdadiger de mens te blijven zien.

Moreel besef leert men niet aan met figuurlijke stokslagen en vernederingen: mijn respect komt van voorbeelden die zich respectvol hebben gedragen.

Laten we uit het geval Vansteenkiste leren dat we de Middeleeuwen voorbij zouden moeten zijn: een opsluiting en tijdelijke uitsluiting zou niet mogen neerkomen op een vergeetput of afvalberg.

de haan 29 jan. 10

in het bos op gedichtendag

bomen lagen om,

versperden je pad

je zag de wortelstronk

hoe nietig die leek

bij de lengte van de stam

hoe was die jaren recht

gebleven, in  nachten

van storm en houtworm

menselijk, denk je

op de dag van gedichten:

van weinig woorden

maakt men een vergezicht,

een roze lichtvlek in nevel

aan schaarse woorden

heeft een mens genoeg

en hij staat weer geworteld

in de aarde, bestand

tegen de omvang der leegte

eenzaam lag er een boom

over je pad, de twijgen

droegen reeds botten:

vergeefs werd aan een leven

begonnen, op deze dag

van het gedicht is zelfs

de dood zo groen en teer

als de hoop op beter

je wordt er warmer van

en langs een omweg

kom je er ook

Leon De Winter over het proces Wilders

Romanschrijver Leon De Winter pleit (in De Morgen van woensdag 28 januari) ervoor om het proces tegen Geert Wilders onmiddellijk stop te zetten en voegt daaraan toe dat Wilders wel eens gelijk zou kunnen hebben wanneer hij de koran inzake antisemitisme gelijk stelt met ‘Mein Kampf’. Deze toegeeflijkheid vanwege De Winter kan men enkel begrijpen vanuit zijn eigen ideologische evolutie: hij is een prozionist geworden die in alles een antisemitische belediging ziet.

Belangrijker is echter zijn hoofdargument: het proces zal ongeacht het verdict de populistische politicus Wilders ten goede komen. Dit is een opportunistische instelling die we in Vlaanderen ook hebben meegemaakt: mocht het Vlaams Blok worden aangeklaagd (en veroordeeld) of zou dit  onze extremisten alleen maar  in een slachtofferrol duwen en daardoor aantrekkelijker maken voor de kiezers?

De consequentie van de scheiding der machten is dat het gerecht onderzoekt of een wet overtreden is, ongeacht de politieke gevolgen. Dit is de kern van de zaak Wilders: heeft hij de moslims in hun eer aangetast of niet, zet hij aan tot discriminatie of niet?

Wat mij diep verontrust is de recente ontwikkeling in Nederland waar een echte cultuur van beledigen is ontstaan. Het recht op vrije meningsuiting wordt gelijk gesteld met het recht op schofferen. De gevolgen laten zich zien in het onderwijs waar soms klassen naar huis moeten worden gestuurd bij gebrek aan leerkrachten: die kunnen de verbale agressie niet meer aan.

De veel geprezen assertiviteit van de Nederlanders is doorgeslagen in brutaliteit. En dat beginnen we ook bij ons te merken: de brutaliteiten nemen toe, vooral in bepaalde richtingen van het TSO en BSO – in het ASO beperkt het zich voorlopig tot uitzonderingen.

Maar het probleem is ruimer:  de agressie wordt meer en meer een kenmerk van heel onze samenleving. En daarom is het goed dat men ermee stopt om dit evident te vinden: Wilders mag worden aangeklaagd omdat hij een exponent is van deze cultuur van beledigen. Of hij veroordeeld wordt, mag enkel afhangen van een objectieve toetsing van zijn uitspraken aan de wetgeving. Zonder opportunistische overwegingen: een rechtbank die oordeelt  volgens de gunst van de kiezers is politiek gecompromitteerd en dat zou een aantasting zijn van een van de belangrijkste principes uit onze beide grondwetten.

Ik begrijp niet goed  het protest van sommige auteurs die zich ‘links’ noemen zoals Joost Zwagerman: steeds wordt het recht op vrije meningsuiting voorgesteld als een absolute en onaantastbare waarde. Maar elke waarde is relatief en moet worden afgewogen tegen andere zoals  de onschendbaarheid van de persoonlijke integriteit en het verbod op racisme en discriminatie.

Wilders is in mijn ogen een verachtelijk sujet, maar dat is een moreel en subjectief oordeel.

Of hij ook juridisch kan veroordeeld worden moeten beroepsjuristen uitmaken in volle onafhankelijkheid.

 de haan 28 jan. 10

ons Belgisch voetbal

De boog kan niet altijd gespannen staan en daarom ben je opgelucht als er een voetbalwedstrijd wordt uitgezonden. In deze lichtgelovigheid keek ik dinsdag naar Cercle-Anderlecht op La Deux en gisteren naar Westerlo-Mechelen op Canvas. Veel voetbal heb ik niet gezien ondanks de aanvallende opstelling van Westerlo en het klassement van Anderlecht.

Het gaat hier dus om drie middenmoters en een topploeg, we zouden zo niet het beste dan toch het betere van ons voetbal te zien moeten krijgen. Het eerlijkste commentaar kwam van de voorzitter van Westerlo die tijdens de rust de hoop uitsprak dat zijn ploeg tijdens de tweede helft  toch iets zou laten zien aan hun supporters en aan de kijkers thuis. Zijn hoop bleek ijdel.

Cercle en Anderlecht kunnen het excuus aanvoeren dat ze op een ijspiste moesten spelen, maar dan zou je verwachten dat technisch begaafde spelers er bovenuit steken: Boussoufa was echter nergens, hij slaagde in geen enkele actie. De doelman van Cercle had bij wijze van overdrijving net zo goed een avond vrijaf kunnen nemen. En iedereen die zichzelf gekweld heeft met het volgen van beide wedstrijden kan optellen hoe vaak de doelwachters aan het werk werden gezet. Kortom, we maakten werkvoetbal mee dat zich vooral op het middenveld afspeelde en zelfs daar weinig combinaties liet zien. Gelukkig bestaat er nog zoiets als ‘community singing’: de supporters konden zich opwarmen aan hun eigen gezang, hoe idioot dit bij momenten ook mocht zijn. (Jakovenko is homo, vind ik niet echt een voorbeeld van fijnzinnige humor.)

Enfin, ik ben nooit zo bereidwillig geweest om te zappen naar De Slimste Mens: daar zit tenminste spanning in, met onverwachte wendingen en af en toe een geslaagde grap.

Bovendien wordt je geheugen gratis getest wat voor  een lekker competitieve sfeer in de huiskamer zorgt: telkens je zelf iets even snel weet als de kandidaten ben je gerustgesteld, de dementie heeft nog niet toegeslagen.

Bij het voetbal kun je enkel heimwee voelen naar de glorietijden van Anderlecht in Europa en van het Club Brugge van Ernst Happel. En je kent de verklaring: de vedetten van toen zouden vandaag niet meer te betalen zijn. We moeten het dus stellen met pseudovedetten, in het beste geval degelijke spelers maar op Europees niveau meelopers of zelfs nog minder: voorbij gelopenen zou je ze kunnen noemen als dat goed Nederlands was.

Dan nog liever de voorgekauwde rijmpjes van Erik van Looy en de oudbakken grappen van Mark Eyskens.

de haan 28 jan. 10

Aimé, de aimabele Antheunis

Dinsdagavond waren onder meer minister van buitenlandse zaken Steven Vanackere en voetbalorakel Aimé de beminnelijke Antheunis te gast bij Phara. Uiteraard ging het over Congo en over voetbal.

Op een bepaald moment zei Antheunis dat hij de perikelen bij de voetbalbond belangrijker vond dan onze aanwezigheid in Congo. Als dit een  allerindividueelste expressie was van een allerindividueelste vertwijfeling, dan kan ik er in komen.

Twee dingen: onze politieke aanwezigheid in Congo kan enkel symbolisch zijn, vergeleken bij andere buitenlandse spelers leggen we in Centraal-Afrika geen gewicht meer in de schaal.

Daartegenover staat het gegeven dat onverschilligheid even dodelijk is als hebzucht en machtswellust. Als we wegkijken ontstaat een sfeer van straffeloosheid die het meest misdadige in de mens naar boven brengt.

We kunnen dus niet anders dan op het internationaal forum onze verontwaardiging blijven uitspreken, hoe gering ook de kansen dat dit van invloed zal zijn op de machthebbers.

Het gaat erom dat we doen wat ons geweten ons ingeeft en dan volstaat het niet om vast te stellen dat het geen zier uithaalt of men Kabila en zijn trawanten hoffelijk benadert dan wel uitkaffert. Onze boodschap van morele afkeuring is voortaan in de eerste plaats gericht tot alle partners van Congo die ook onze partners zijn in een andere context. We moeten de Fransen aanspreken, de Amerikanen en Chinezen en al wie verder nog op jacht is naar grondstoffen in Afrika. Alleen wanneer ook zij voorwaarden gaan stellen aan hun coöperatie kan er iets veranderen. Zelf zijn wij Belgen, althans  in de relatie van  staat tot staat,  niet meer  dan ‘quantité négligeable’.

We kunnen natuurlijk  zoals Antheunis en zo vele anderen ons louter opwinden over het voetbal, de belangrijkste bijzaak in het leven. Maar dan kunnen we ons niet meer beroepen op enig moreel gezag, in dat geval maakt onze onverschilligheid ons medeplichtig.

In een geglobaliseerde wereld waarin ook de informatie universeel wordt verspreid kunnen we niet meer zeggen: ‘Wir haben es nicht gewusst’.  De akelige waarheden van deze tijd worden ons dagelijks onder de neus gewreven: ervan wegkijken is  schuldig verzuim.

de haan 27 jan. 10

het gedachtegoed van Michael Freilich (zie Knack)

Vorig weekend werd in Antwerpen het galabal Erev gehouden, een feestelijke bijeenkomst van Joden uit heel Europa. Heel voorspelbaar werd daar nog eens de onvoorwaardelijke steun aan de staat Israël uitgesproken. Maar het merkwaardigste is hun houding tegenover het huwelijk: ‘Volgens Michael Freilich hebben veel ouders het moeilijk wanneer hun kind een niet-joodse partner heeft. De verklaring ligt in het voortbestaan van de joodse bloedlijn.’

(zie De Standaard van maandag 25 januari)

Dit lijkt me een racistische houding: wie gelooft vandaag nog in een bloedlijn en in de mogelijkheid om deze te bewaren tenzij door inteelt? Bovendien is het nogal in tegenspraak met wat een andere aanwezige beweert: ‘Het is niet de beleving van de religie die het joodse volk bindt, maar het zijn de diepere cultuurhistorische waarden.’ Moeten we dan aannemen dat deze waarden bij de joden in het bloed zitten?

Typerend is een denigrerende uitspraak over Christus: ‘Jezus is een jood die goed is in marketing.’

Dat lijkt me precies de verklaring waarom Freilich en zijn geestgenoten zo veelvuldig in de media komen: ze zijn bijzonder handig in marketing, ze weten zichzelf en hun fanatisme zo goed te verkopen dat ze inderdaad nog altijd ‘ernstig worden genomen’ in tegenstelling tot wat Lucas Cathérine wenst te geloven, maar of ze daardoor een eerlijke bijdrage leveren aan het openbaar debat is vatbaar voor twijfel. Argumenteren zonder enige vorm van twijfel of zelfkritiek is niets anders dan propaganda.

 de haan 27 jan. 10

een geschiedenis van het geluk

geluk heeft geen geschiedenis

het is een kind van  het moment:

een gedicht dat af geraakt, ogen

die niet neerslaan wanneer ze

jou voorbijgaan op straat

het duurt een tel en heeft geen

jaartal, geen bewezen feit

om het aan vast te knopen:

geen koning die dag gekroond,

geen schooier opgeknoopt,

al laat een vervolg zich verhopen

een tel en talloos zijn de keren

die het zich herhalen laat

zonder verklaring noch reden

het heeft geen toekomst en evenmin

een rijk verleden, het gebeurt zoals

een trein ontspoort en in een zieken-

huis ontmoet je de liefde van je leven

schrijf geen geschiedenis die immers

gaat om een verloop van tijd:

het geluk behoort het ogenblik

en langer duurt alleen de spijt

in godsnaam, een ster

het ware is meervoudig

een enkelvoud misvormt:

het mist de vele vormen

waarin het ware zich vertoont

geloof je ogen, geloof

het diepere licht dat om

en om de beelden gaat

en elke kant uitlicht als

gedaanten die betoveren

je hebt nooit genoeg

waargenomen, nooit meer

dan ten dele begrepen:

elke lezing is een lering

en nooit ben je volleerd

wie weet wat hem beweegt:

een zoeken naar het  ware

een vlucht in het zoete bedrog

der dromen, besef van eindigheid

of loze hoop op het eindeloze

meervoudig is het ware

het wentelt als een stelsel

van planeten om een ster

je kan alleen maar raden

hoe ver nog te gaan, hoe ver

al je bent gekomen en bestaat

ze wel, die ster?

In Godsnaam, wat een karikatuur

Iedereen weet dat de ergste fanatici in de anti-tabakslobby gewezen rookverslaafden zijn.

Zo is het ook in geloofszaken: bekeerlingen ontpoppen zich dikwijls tot zeloten, zij willen de gewone gelovigen overtreffen in godsvrucht en geloofsijver.

De bekeerde christenenvervolger Paulus werd de meest gedreven apostel.

De VRT-reportage over Vlaamse vrouwen die zich bekeerden tot de islam leverde zo’n beeld op, met alle aspecten van de overdrijving. Niet dat de feiten vervalst zouden zijn, maar de selectie is wel erg eenzijdig en onvolledig.

Een moslimman wilde zo gauw mogelijk trouwen om aan verblijfsdocumenten te komen, zijn jonge Vlaamse vrouw was de onderdanigheid in persoon. De geloofszusters zijn verenigd in een organisatie die gefinancierd wordt vanuit een fundamentalistisch land dat niet bekend mocht worden gemaakt: onze staatsveiligheid weet alweer wat hen te doen staat.

De islam legt absurd strenge gedragsregels op die er alleen op uit lijken te zijn om het leven lastig te maken. Zo  verklaarde de jonge bekeerlinge dat zij maar 70 kilometer alleen mocht reizen omdat die afstand overeenstemt met een reis van drie dagen in de tijd van de profeet. Als je weet dat Mohammed en zijn aanhangers karavanen overvielen om hun prille beweging te financieren, dan mag je hen enkel toewensen dat hun paarden wat sneller waren.

Je hoorde dus vooral mensen aan het woord die het wisten van horen zeggen en alle halfkennis heel letterlijk namen. Als het opzet van  reportagemaakster Annemie Struyf was om Geert Wilders gelijk te geven, met name dat de islam ‘een achterlijke godsdienst’ is dan is ze wonderwel in haar opdracht geslaagd.

Ik vraag me wel af hoe al onze gediplomeerde moslima’s zich hierbij moeten voelen.

Kortom, deze reportage bood ons een karikatuur. We zagen geen weerspiegeling van een complexe werkelijkheid, maar een kermistent met heel wat lachspiegels.

En tamelijk verontrustende lachspiegels.  Als deze mensen ooit een talrijke groep worden in onze samenleving, dan worden we minstens 50 jaar teruggeworpen in de tijd. En vermits ze geloven dat zij vruchtbaar dienen te zijn is die kans niet onbestaande; bovendien sluiten zich naar eigen zeggen nog dagelijks drie nieuwe leden bij de ‘geloofszusters’ aan.

Onze xenofoben van het VB kunnen alweer op beide oren slapen, deze reportage was pure anti-islampropaganda, gefinancierd met overheidsgeld op de koop toe. Het laatste wat werd bevorderd was het begrip: bij zoveel naïeve bekrompenheid kan je enkel medelijden voelen, maar zeker geen waardering.

de haan 26 jan. 10

Léonard over homoseksualiteit

Men kan zich afvragen waarom aartsbisschop Léonard het zo moeilijk heeft om homoseksualiteit te erkennen als een natuurlijke variant in het menselijk gedrag: een variant is geen ziekte en evenmin een stoornis en dat inzicht dringt tot de kerkelijke herder niet door.

Zijn meest beleefde verklaring is een etymologische: het woord ‘seksualiteit’ is volgens hem afgeleid van een Latijnse stam die scheiden of onderscheiden betekent. Je hebt dus twee tegengestelde polen nodig. Dat je gedrag niet evalueert door naar een recent fenomeen als de taal te kijken, maar wel door antropologisch onderzoek, kan er bij deze dogmatische geest niet in.

De kern van het probleem is de aanvaarding van het fenomeen seks als meer dan een voortplantingsmechanisme, en het is niet enkel Léonard die daar moeite mee heeft, maar heel de kerkelijke overheid. Sedert een encycliek van rond 1950 (de naam ontsnapt mij nu) kan Rome er wel mee leven dat seks ook de taal van de liefde is, althans binnen het huwelijk: het biologisch gebeuren moet worden geheiligd door het sacrament. Het is totaal ondenkbaar dat Rome ooit de seksualiteit zou aanvaarden als lustbeleving pur sang: we doen aan seks omdat we dat plezant vinden. En soms komt daar verliefdheid of tederheid bij kijken, maar het kan ook gaan om pure lust.

Dit vloekt met een levensbeschouwing die nog altijd in het teken staat van het lijden, naar het voorbeeld van onze Lieve Heer die zijn leven heeft gegeven voor onze verlossing van de dood en van de zonde. ‘Ieder huisje zijn kruisje’ is van die filosofie een typerende uitdrukking.

Daarom verzet de kerk zich ook tegen de legalisering van euthanasie: zij beschouwt het lijden als zinvol, zelfs als een vorm van heiliging of zuivering – het lijden brengt je immers dichter bij het goddelijke voorbeeld van Christus Salvator. En de beloning komt achteraf, na je dood.

Elke levensbeschouwing die enkel het aardse bestaan aanvaard als de enige werkelijkheid waarvan we zeker zijn dat ze bestaat, moet noodzakelijkerwijze in conflict komen met deze cultus van het lijden.

Daarom zei kardinaal Danneels enkele jaren geleden  ook in De Zevende Dag: ‘we zullen de homo’s gedogen als mens, maar ze mogen hun geaardheid niet beleven.’ Nuchter beschouwd komt deze uitspraak neer op psychologische castratie en de enige motivering is het verwerpen van seks als bron van genot. Door zich te onthouden gehoorzamen de homo’s aan het gebod van het lijden.

Léonard is om die reden maar een aberratie in de mate dat heel de kerkelijke moraal een aberratie is: wie gelooft in het zelfbeschikkingsrecht van het individu en in  het recht op waardigheid, kan deze filosofie en moraal onmogelijk aanvaarden.

Waar ik het meest om bekommerd ben, zijn niet de volwassen homoseksuelen: ze zijn weerbaar genoeg. Maar wat gezegd over jongeren die pas tot de ontdekking zijn gekomen dat ze ‘anders’ zijn: zij worstelen sowieso al met een identiteitscrisis en nu krijgen ze van hun geestelijke  leidsmannen nog te horen dat ze ofwel gestoord ofwel ziek zijn, om niet te zeggen ‘abnormaal’. Is dit geen veroordeling tot clandestiniteit, tot ontkenning van  de eigen wezenlijke geaardheid wat alweer  zal neerkomen op lijden? Om nog te zwijgen over de peer group die hierdoor aangemoedigd wordt om met de homoseksuele leeftijdsgenoten de spot te drijven?

Om die reden vind ik de uitspraken van Danneels en Léonard misdadig: ze hebben niets van christelijke barmhartigheid, ze maken de problemen alleen maar erger. Alleen types die negatief seksueel geobsedeerd zijn – wat wil zeggen dat ze in seks het werk van de duivel zien – kunnen tot dergelijke veroordelingen komen: niet de  homo’s zijn gestoord of ziek, maar wel deze  godsdienstige moraal die trouwens gedeeld wordt door moslims en door het Jodendom, wellicht omdat voortplanting in deze patriarchale culturen van essentieel belang werd geacht.   staf de wilde, de haan 25 jan. 10

Panorama over Haïti

Soms zorgt extra informatie ervoor dat je nog minder van een probleem begrijpt.

Panorama van gisterenavond heeft mijn geheugen aangevuld en bijgesteld.

Haïti was het eerste land waar men in opstand kwam tegen de slavernij, dit zorgde voor wrevel bij de Zuiderlingen in de VS met als gevolg dat Haïti van ongeveer 1910 tot 1935 bezet werd door de Amerikanen, daarna volgde de dictatuur van Papa Doc en Baby Doc Duvalier, eveneens gesteund door de VS. Het was de tijd van de beruchte ‘Tontons Macoutes’ die zorgden voor intimidaties en liquidaties.

De charismatische priester Aristide veranderde na een verblijf in Washington in een corrupte leider, geen haar beter dan zijn voorgangers. Nieuw aspect van de problematiek: het eiland is nu een doorvoerhaven of opslagplaats van Colombiaanse drugs. We zagen zakken met Amerikaanse rijst liggen, er werd geen uitleg bij gegeven maar het is onder meer deze ingevoerde rijst die de eigen landbouw kapot maakt.

Het totaalbeeld is er een van misdaad, chaos en anarchie. Hoe kun je zoiets begrijpen als je te horen krijgt dat de Haïtianen een werkzaam volk zijn, steeds bereid om initiatief te nemen, en allesbehalve dom. Waarom zijn ze dan niet in staat om een democratisch bestel te organiseren met enig respect voor de mensenrechten? Ik begrijp er hoe langer hoe minder van.

Het ziet ernaar uit dat een kleine minderheid van schurken in staat is om een hele bevolking te terroriseren. Twee dingen lijken me duidelijk: schaarste en straffeloosheid degraderen de mens, van enige beschaving blijft onder die omstandigheden nog weinig over.

In die zin is beschaving een luxus: de mens komt ertoe wanneer zijn primaire driften zijn bevredigd, zo niet gedraagt de mens zich als een roofdier. Haïti maakt me bijzonder pessimistisch over onze morele vooruitgang: zijn we er de laatste 2000 jaren op vooruit gegaan inzake moreel gedrag of niet? Het enige positieve is de verontwaardiging, de feiten worden vandaag alleszins veroordeeld terwijl ze vroeger normaal zouden gevonden zijn: dit is het enige winstpunt dat ik zie.

de haan 25 jan. 10

wakker op zondag

je bootst een dode vader na:

zijn zondags ritueel, je haalt

broodjes bij de warme bakker

(de bakkersvrouw is een juweel)

straks komt ze aan tafel,

verjongd, nog niet helemaal

wakker, in pyjama als vroeger,

de slapers wrijvend uit een oog

de kamer geurt naar koffie

en naar de regen in je haar:

je bent haar hondje, leerde

braafjes pootje geven

de beloning is een dame

nog een meisje zo jong

in haar geurend blootje

en jij een warme stakker

een hondje en een tong

wie neemt dan wie in

het oh en ootje, ben jij

wel helemaal wakker?

branden in de hel

In De Standaard van zaterdag 23 januari verwondert Annemie Struyf zich over de  hevige verontwaardiging bij de benoeming van aartsbisschop Léonard . Zij poneert de stelling dat je als conservatief maar beter een moslim kan zijn.

Dit getuigt van weinig kennis van de feiten, een journaliste onwaardig. Toen enkele jaren geleden een Nederlandse imam verkondigde dat ‘homo’s nog erger dan varkens’ waren, veroorzaakte hij een ware mediastorm. Toen imam Taouil zich bemoeide met de hoofddoekenrel in een Antwerps atheneum stond zijn baan bij De Lijn op de tocht, zijn vrouw verloor haar erkenning in de kinderopvang van Kind en Gezin.

Ik snap niet waar Struyf heen wil met haar betoog. Inzake ethische kwesties als homoseksualiteit, abortus en euthanasie stemmen islam en katholicisme wonderwel overeen, alleen de verwoording kan verschillen.

De dreiging met  het eeuwige vuur van de hel is weliswaar in de koran nadrukkelijker aanwezig dan in de bijbel, maar ook wij hebben geleerd dat we zullen branden als we zondigen, zo niet in de hel dan toch in het vagevuur. Het enige verschil is dat de kerk de biecht heeft bedacht, waardoor iedere zondaar met berouw kan herbeginnen met een schone lei. Maar in de koran staat dan weer bovenaan elke soera dat god barmhartig is, zo groot is het verschil dus ook weer niet.

Het is toch zeer dubieus om te stellen dat wie zich ergert aan het conservatisme van Léonard toegeeflijk zou staan tegenover de vaak Middeleeuwse opvattingen van sommige moslims.

Bijvoorbeeld het creationisme wordt toch door elke wetenschappelijk denkende mens verworpen om het even door wie het wordt voorgesteld als een onbetwistbare waarheid.

De reden waarom Léonard uitdrukkelijker onder vuur komt te liggen, zit in de sociologische realiteit: de katholieke zuil staat in Vlaanderen via het onderwijs en de gezondheidszorg nog altijd zeer sterk. Dat andersdenkenden last zouden krijgen van de bekrompenheid van imams is erg twijfelachtig, maar een katholieke directie die de leer van Rome oplegt aan haar personeel en haar klanten (ouders en leerlingen in het ene geval, patiënten in het andere) is wel zeer reëel. Mocht Struyf de Vlaamse actualiteit volgen, dan zou ze dit weten.

 de haan 23 jan. 10

mijn Nederlands is  een Vlaamse spraak

- een gedicht voor Taalpost –

mijn spraak is ruig en zwijgt soms

oorverdovend zoals de spinmolen van

vader op een opendeurdag toen hij zei:

je zou in de week eens moeten komen

wanneer hier alles davert en niemand ons hoort

niet welruikend zijn mijn woorden,

ze zijn van smeer en olie en vezels

van sisal wanneer bobijnen

neerslaan op beton en stofdeeltjes

verstuiven die kriebelen in je neus

zeuren zal mijn spreken met moeders

hoofdpijn, haar hoop dat er ooit wat

zou gebeuren: een koning uit

vaders sprookjes die onze woning

om zou toveren in een paleisje

van een rijhuis en rijkelijk onze tafel

overladen met spijzen uit een winkel

die in onze buurt niet eens bestond

lijzig is mijn spraak en steeds zal ze

lijden aan de lijdzaamheid van moeder,

aan de moeheid van een vader die

woedend werd wanneer we speelden

en hem stoorden in zijn slaap

dit zijn de spraakkunstregels: een ontregeling

van zintuigen, werktuigen van letters

die bezweren en opwekken uit

een verdwenen tijd; in geleerde oren

klinkt mijn klankdicht ketters, maar

ik hoor en zie de spinmolen, zijn

ratelen in een ontwaakt verleden

en vaders ransel als hij thuiskomt,

moeders broodmes tegen haar buik:

het kruisteken alvorens wordt gesneden

het nut van poëzie

voor een schuwe vogel

ben je de schaduw van

een grotere, voor een schuilende

mens een luifel, wil je geloven

veel beteken je niet in deze:

een verkeerd begrepen dreiging,

een onderkomen dat niet deugt

onbeweeglijk sta je voor een raam

de vogel weifelt: mag ik eten,

moet ik vluchten – je kan hem

niet aanspreken met zijn naam

een woord is een winderig

schuiloord en toch: het wil omgeven,

de naakte kleden, een geklede strelen

tot die zich ontbloot

schamel brood heb je uitgestrooid

voor een winterse vogel, je ziet

zijn kopje draaien, een hoek zoeken

en zwijgend kan je overtuigen:

hij raapt zijn voedsel op en vlucht

boswandeling in januari

zelfs een ijswind luwt

in het bos, je wandelt

langs een houtwal van

esdoorn en bramen

merels bekvechten

op dode bladeren

kauwen kijven en je

ziet niet op wie

je wordt er warm van

eindelijk nam je jezelf

bij de hand en beter dan

medicijnen doen de bomen

hun wonder van genezing

de zon legt jou als een

marabout de handen op,

ze opent  aders die vernauwden,

de dag is nauwelijks ouder

dan een eerste dag, je bent

een mens in wording, een greep

in klei die zich kneden laat

ja, een bos doet wonderen

het legt zijn luwte als speeksel

op je ogen en  de blinde ziet

de merels en de menigte

van twijgen die dansen

Walter Zinzen

Ooit zong Guy Béart: ‘Le premier qui dit la vérité, il doit être exécuté.’

Walter Zinzen is niet de eerste om de waarheid te zeggen over de Congolese regering, maar zijn tong moet eraan geloven in de teksten van lezer Deswaef en van CD&V-senator Els Schelfhout.

De argumenten van Deswaef zijn nogal populistisch: we zijn zelf corrupt, dus moeten we zwijgen over de corruptie van anderen. Deswaef ziet blijkbaar niet in dat bij ons de corruptie moreel wordt veroordeeld en meestal – helaas niet altijd –  gerechtelijk bestraft.

Hij stelt de vraag of we niet ook onze diplomatieke betrekkingen met de VS moeten verbreken omdat die in Irak tegen alle internationale regels in duizenden doden hebben veroorzaakt. Ik ga ermee akkoord dat we onze ‘natuurlijke bondgenootschap’ met de VS kritisch evalueren, zeker in verband met de invasie in Afghanistan: de tijd dat onze ministers van buitenlandse zaken en defensie de zolenlikkers van Washington waren, mag tot het verleden behoren. Maar is er nog altijd de schaalverhouding: in Irak  kwamen reeds duizenden mensen om, in Oost-Congo gaat het om miljoenen. En de belangrijkste oorzaak is de sfeer van straffeloosheid omdat het Congolese leger in gebreke blijft en zich zelf gedraagt  als een afperser en verkrachter. Ons land heeft reeds een poging ondernomen om Congolese militairen op te leiden, maar als deze vervolgens niet betaald krijgen dan haalt hun opleiding niets uit.

Els Schelfhout herhaalt een mantra dat de Belgische politiek ten opzichte van Congo jaren heeft beheerst: ‘met azijn vang je geen vliegen.’ Dit zei Sancho Panza tot Don Quichote, de vraag is wie in deze context de Don Quichote is: Karel de Gucht en Walter Zinzen, of hun tegenstanders? De partijgenoten van Schelfhout en Vanackere – met name Rika Debackere, Leo Tindemans en Wilfried Martens – hebben de Congolese bestuurders altijd getrakteerd op een gesuikerd drankje en nooit op azijn.  Van Martens is de beruchte uitspraak: ‘Ik hou van dit land, zijn volk en zijn leiders.’ Heeft deze liefdesverklaring Moboetoe tot meer christelijke inzichten gebracht?

Senator Schelfhout heeft gelijk dat het probleem Congo een internationale dimensie heeft en België is in die context een kleine speler. Maar het minste wat we kunnen doen is een moreel standpunt innemen en proberen onze Europese partners daarvan te overtuigen: de hulp aan Congo – aan het bewind en niet aan het volk – kan onmogelijk onvoorwaardelijk zijn. Of je dit op het publieke forum moet verkondigen via  de megafoon van de media, kan worden betwijfeld al schrijft de senator exact hetzelfde als wat door haar opponenten eerder is verklaard. In elk geval  eisen de naar schatting vijf miljoen doden en niet meer te schatten verkrachte vrouwen van ons een duidelijk standpunt. En dat zal niet enkel de Congolese regering aanklagen maar ook het cynisme van hun handelspartners, de Fransen, Amerikanen en misschien nog het meest de Chinezen. En hoe je greep krijgt op de politiek van China, weet ik ook niet. Nochtans is dit essentieel: je ziet Kabila grijnzen om de bemoeienissen uit Europa omdat hij zich verzekerd weet van een partnerschap dat hem zoveel meer oplevert en dat geen morele eisen stelt. Onze stellingname is daarom in hoofdzaak symbolisch: laten we dan - al is het maar symbolisch - onze verontwaardiging uitspreken. En de afwezigheid van onze koning op de viering van de onafhankelijkheid is een duidelijk symbool.

 de haan 22 jan. 10

Geert Wilders en de vrije meningsuiting

Decennialang hebben we met enige afgunst  opgekeken naar de Nederlanders: zij konden debatteren, ze kwamen vrank en vrij voor hun mening uit.

De laatste jaren beginnen we eraan te twijfelen of deze mening wel een mening is en geen primaire oprisping of oppervlakkigheid. De veel geprezen assertiviteit lijkt ontaard in brutaliteit. Dit is niet enkel zo in de media of in de politieke arena, maar ook in het dagelijks leven. Soms worden leerlingen naar huis gestuurd bij gebrek aan leerkracht en die leerkracht zit dan thuis omdat hij of zij de brutaliteiten van de leerlingen niet meer aan kan.

Geert Wilders lijkt me zo’n brutale vlegel die vooral uit is op provocaties, want die garanderen media-aandacht en Wilders staat o zo graag in het zonnetje.

Nu moet hij zich voor de rechtbank verantwoorden wegens beledigen van de moslims. Zijn verdedigers, en die zijn ook in linkse kringen te vinden, betogen dat Wilders niet meer doet dan gebruik te maken van zijn recht op vrije meningsuiting.

Is dit zo? Wilders noemt de koran een fascistisch boek en de islam een fascistische godsdienst, en over de hoofddoek zegt hij dat hij een ‘kopvoddentaks’ wil invoeren.

Stel je voor dat dit laatste ook gezegd zou worden over het keppeltje van orthodoxe joden.

Ik heb reeds een derde van de koran gelezen en het is inderdaad zo dat in dit boek verschrikkelijke en totaal onaanvaardbare dingen staan, althans voor de moderne samenleving.

Dit lijkt me de kern van de zaak: Wilders doet precies hetzelfde als de fundamentalisten, hij interpreteert een boek uit de 7^de eeuw letterlijk. En hij leest selectief want er staan ook schitterende passages in die getuigen van menselijkheid en mededogen. Omgekeerd staan er in het Oude Testament – dat overeenstemt met de Thora, de boeken van Mozes en de Joodse profeten – eveneens verzen  die de mensenrechten geweld aan doen.

De termen ‘kopvodden’ en ‘fascistisch’ kunnen volgens mij niet anders worden begrepen dan als beledigingen en vermits ze voortdurend worden herhaald gaat het om een bewust beledigen. Maar sommige voorstanders van de vrije meningsuiting zien hier geen graten in: het recht op spreken  impliceert voor hen een recht op beledigen.

Of dit juridisch klopt, kan ik als leek moeilijk beoordelen, maar ik ben beducht voor een samenleving waarin de belediging een gewoonte wordt. Laten we duidelijk zijn: mensen schofferen is een vorm van verbale agressie, waar de verbale agressie een dagelijks verschijnsel is geworden, moet je niet verbaasd zijn dat er op de provocaties wordt gereageerd met fysiek geweld. Hoe zou jij reageren indien je dagelijks wordt uitgescholden?

In de islam zitten totalitaire aspiraties en daarom zijn bepaalde interpretaties van deze godsdienst inderdaad fascistisch te noemen. Maar de overgrote meerderheid van de Europese moslims houdt zich aan een gematigde interpretatie, ze functioneert behoorlijk in onze Westerse democratie, een aantal van hen is zelfs verkozen.

Wilders zou gelijk hebben mocht hij zijn standpunt nuanceren en zeggen dat de salafisten en wahabieten (Saoudi-Arabië, bijvoorbeeld) fascisten zijn, maar de nuance interesseert hem niet want daar scoor je niet mee en daarmee krijg je minder aandacht.

Naar mijn mening is het vroegere gidsland Nederland er erg aan toe dat deze man in de opiniepeilingen voorop ligt. Het tolerante Nederland lijkt wel dood en begraven. Ik vrees dat de ‘linkse’ commentatoren die vandaag Wilders’ recht op vrije meningsuiting verdedigen, op een dag zullen ontwaken in een land dat ze niet meer herkennen als hun bakermat van ruimdenkendheid en progressiviteit. In de persoon van Wilders tonen de Nederlanders zich van hun meest bekrompen en stompzinnige kant, het spijt me en nog geen klein beetje.

de haan 22 jan. 10

Opel en Inbev: één strijd, één nederlaag

De perikelen bij Opel en Inbev bewijzen dat de eeuwenoude tegenstellingen tussen arbeid en kapitaal nog levendig aanwezig zijn.

Wanneer managers voor de keuze staan dan denken ze niet in de eerste plaats aan de belangen van hun personeel maar aan die van hun aandeelhouders. Wat Marx echter niet had kunnen voorspellen is het feit dat we allemaal via pensioenfondsen of verzekeringen kleine of grotere aandeelhouders zijn geworden. Al valt het te betwijfelen of ons aandeel doorslaggevend zal zijn. Onze loodgieter uit Vilvoorde heeft er alleszins meer.

En dan is er nog een derde partij: de consument die door zijn koopgedrag bepaalt of een product voldoende opbrengt of niet.

Het conflict beheerst niet enkel de binnenlandse economie, maar nog meer de internationale. Dit maakt de taak van politici uiterst delicaat. Als zij de eigen landbouw subsidiëren, maken ze de landbouw in de Derde Wereld kapot,  niet rendabele ondernemingen steunen betekent de lasten verschuiven naar komende generaties en als ze eigen bedrijven fiscale gunsten verlenen, kunnen ze worden beschuldigd van oneerlijke concurrentie. Wat leidt tot de bedenking of het concurrentieprincipe niet al te dogmatisch wordt toegepast.

Jaren geleden reeds waarschuwde professor De Grauwe ervoor dat de industrie in Vlaanderen – althans zoals die traditioneel functioneert - geen toekomst had: wanneer een deskundige met liberale sympathieën zoiets verkondigt, ben ik geneigd hem te geloven.

We zouden daarom beter niet te lang treuren om de teleurgang van Opel Antwerpen. Intussen is het vandaag donderdag tot een sociaal akkoord gekomen bij Inbev. De vakbonden juichen maar wat betekenen 300 geredde banen tegen duizenden jobs die verloren gaan bij Opel en zijn toeleveringsbedrijven?

We stellen vast dat ons model van sociaal overleg in de confrontatie met het machiavellisme van een multinational meestal machteloos staat. Onze vakbonden en politici zouden er daarom moeten naar streven om het overleg een Europese dimensie te geven: een klein landje kan worden weggelachen, met de EU is dit al wat moeilijker.

Bovendien is de tijd aangebroken om alles in te zetten op economische bedrijvigheid met toekomst en die zal duurzaam en innovatief zijn.

Als syndicalist voel ik mee met de arbeiders en bedienden van de getroffen bedrijven, maar van onze politici verwacht ik dat ze werken op de langere termijn en ondernemingen stimuleren om te investeren in de toekomst. Niettemin raad ik iedere bierdrinker aan om een biertje van eigen bodem te kiezen, dit lijkt me een gezond en smaakvol protectionisme: voor mij is de zogeheten ‘vrije concurrentie’ niet heilig. Als de eigen markt beschermen  alleen maar kan door ze af te schermen, dan is protectionisme gewoon een kwestie van overleven.

de haan 21 jan. 10

op wandel met een vriend

leven is bewegen,

je hoofd omkeren als

een korf waarin snippers

verdwenen,  gezichten

in een  teder sepia

je weet dat je niet alleen

beweegt, deeltjes zwermen

om je heen, de ruimte

suist van bezigheden

afwezigheden overdag

leggen hun bezoekjes af

in bizarre dromen; je mag weer

nader komen, ze aanraken

alsof  ze meer zijn dan een wolk,

een waas waarin je hand verdwijnt

leven is  weerstand bieden

aan een macht die zich vermomt

als zachte moordenaar, een binnen-

dringer die nooit verschijnt dan

in gedaanten die ontbreken

daarvan zal je spreken

wanneer je samen met een vriend

beweegt,  langsheen een bos

van jonge berken en beide

maken reizen naar landschappen

die je hebt gelezen, naar  begraaf-

plaatsen waar een dode meester

je heen zal leiden: een geest

van grootse omvang die jou

herscheppen zal een leven lang

Obama, een jaar later

Mogen we uit lichaamstaal conclusies afleiden omtrent de persoonlijkheid? Obama beweegt soepel en heeft een open gezicht en niet de verkrampte houding en constante grijns van zijn voorganger. Ik kan  met mijn naïeve geest niet geloven dat hij een oplichter of een schurk is.

Maar hij blijft een Amerikaan en Amerikanen volgen redeneringen die ons wel eens ontgaan, tenzij we Pieter De Crem heten.

Wie van ons begrijpt de weerstand tegen de hervorming van de ziekteverzekering: wordt daar – behalve de privéverzekeraars - iemand door benadeeld of worden integendeel miljoenen Amerikanen daar beter van?

En dan heb je nog Afghanistan. Het is jammer dat Groen-volksvertegenwoordiger Wouter Devriendt eerder in De Morgen niet de klemtoon heeft gelegd op het ontstaan van deze oorlog. Het was aanvankelijk een wraakexpeditie tegen Al Qaida na de aanslagen van nine eleven. Gisteren bij Phara waarschuwde de Amerikaanse ambassadeur – voorspelbaar bijgesprongen door Pieter de Kruisvaarder – voor aanslagen in Brussel wanneer we onze militaire aanwezigheid in Afghanistan niet zouden opdrijven. Dit is de Amerikaanse logica.

Het nuchtere verstand zegt ons dat er nu reeds extremisten leven in Brussel die in de gaten  worden gehouden door onze veiligheidsdiensten en onze politie.

En dat is de kern van de zaak: terrorismebestrijding is een politionele opdracht en geen militaire, een regulier leger kan onmogelijk deze strijd winnen want de terroristische cellen verplaatsen zich voortdurend en iedere burgerdode, ieder vertoon van militaire suprematie doet hun aanhang toenemen. De oorlog in Afghanistan is daarom een leugen: de wereld, en meer bepaald onze wereld, wordt er absoluut niet veiliger door.

Deze leugen aan de kaak stellen is geen daad van ‘primair anti-Amerikanisme’: ook in de VS zijn er intellectuelen of activisten zoals Michael Moore en Noam Chomsky die hetzelfde zeggen maar dan nog scherper en beter geargumenteerd.

De verkiezing van de eerste zwarte president hield een belofte in, maar wellicht hebben we ons te veel laten beloven: de weerstanden in de States en bij de  zolenlikkers van Washington zijn zo groot dat Obama niet anders kan dan een combinatie zoeken van continuïteit en verandering. Een revolutionair haalt in de VS nooit een meerderheid en bij ons evenmin, zo verschillend zijn we nu ook weer niet.

Trouwens, is het niet zo dat de vredesbeweging bij ons al jaren in slaap is gesukkeld: wie protesteert in feite nog tegen de politiek van De Crem of tegen de bombardementen op burgerdoelwitten in Afghanistan? Wellicht zijn we zelf al meer Amerikaan geworden dan we willen toegeven.

de haan 20 jan. 10

Léonard, het vriendje van De Crem

Mag ik ook eens op een primitieve manier woest worden? Dat gebeurde gisterenavond toen ik het tv-toestel uitschakelde tijdens de uitzending van Phara.

De Aguirre vroeg aan onze nieuwe aartsbisschop Léonard wat hij vond van de oorlog in Afghanistan. Zijn antwoord: ‘Dit is geen oorlog, het is een voorlopige actie om vrede te brengen.’

Mocht ik aan tafel hebben gezeten, ik zou hem hebben gevraagd of al die dode Afghanen dan minder belangrijk zijn dan de gedode embryo’s bij stamcelonderzoek.

Dit is in mijn ogen decadentie: het leven is voor deze monseigneur heilig zolang het ongeboren is, eens geboren mag je er bommen op gooien.

De Amerikaanse ambassadeur, Pieter De Crem en André Léonard: één front van kruisvaarders die pretenderen een hogere beschaving te vertegenwoordigen.

Na zo’n gesprek kan ik niet slapen zonder een pilletje: ik vrees dat het met deze kerkelijke herder niet de laatste keer zal zijn.

de haan 20 jan. 10

De slimste mens of het snelste geheugen: wat zegt dit over de mens?

In Humo van 19 januari getuigt de vriendin van Bent van Looy dat haar partner inderdaad bijzonder intelligent is: ik wil dit graag geloven, maar zijn succes in De slimste mens garandeert niets.

Dat is immers een kennisspelletje dat vooral het snelle geheugen aanspreekt, vandaar dat er zelden iemand van boven de 55 bijzonder hoog scoort: met de jaren vertraagt het geheugen zodat de strijd met jongere concurrenten wel erg ongelijk wordt.

Intelligentie wordt wel eens omschreven als probleemoplossend denken. Het enige onderdeel van het quizprogramma dat dit vermogen test is de puzzelronde: daarin moeten verbanden worden gelegd die een vermenging zijn van kennis en  logica.

Ik sta nogal ambigue tegenover dit fenomeen. Enerzijds juich ik de kennispelletjes toe, ik zal zelden Blokken missen en nog minder De Slimste Mens of de Canvascrack. En in de discussie binnen ons onderwijs omtrent kennisgericht versus vaardighedengericht lesgeven, kies ik voor het eerste.

Niettemin zegt kennis op zichzelf zeer weinig. Een franse filosoof zei het reeds eeuwen geleden: ‘Plutôt la tête bien formée que bien remplie.’ Vorming is belangrijker dan pure kennisverwerving. Maar omgekeerd kan je moeilijk redeneren als er geen parate kennis in  je hoofd zit. John Locke schreef hierover: ‘denken is het inzicht in de overeenstemming of niet-overeenstemming van ideeën’. Om dat in te zien moeten er wel duidelijk omschreven ideeën in je hoofd  aanwezig zijn.

En dan is er nog verschil tussen vakkennis en eruditie aan de ene kant en wijsheid aan de andere, wijsheid die te maken heeft met mensenkennis of emotionele intelligentie en met levenservaring.

Nog belangrijker is de verhouding van kennis tegenover moreel gedrag. Bij Rabelais lezen we: ‘Science sans conscience n’est que ruîne de l’âme’. De gewetensvorming is dus  doorslaggevender dan het kennen om te kunnen spreken van een goed mens, wat iets anders is dan een intelligent mens. De massamoordenaars van de 20^ste eeuw waren geen dommeriken,  misschien  waren ze zelfs geniaal, maar hun moreel besef bleek alleszins niet uit hun daden.

Idem dito met een particulier geval als  seriemoordenaar Ronald Jansen: die man is zonder twijfel bijzonder intelligent, hij kan zelfs met leerlingen in moeilijkheden omgaan wat een zekere wijsheid vooronderstelt, maar met zijn gewetensvorming is het duidelijk misgelopen.

Het moeilijke van deze problematiek is de definitie van het geweten. De beste omschrijving is wellicht: een geïnterioriseerde autoriteit, men heeft diverse autoriteiten – de ouders, de opvoeders, leden van de peer group – in zich opgenomen en persoonlijk verwerkt. En dan is de vraag welke rolmodellen van betekenis zijn geweest: een zelfzuchtige, hardhandige vader, een verslaafde moeder, een pedofiele leraar of, omgekeerd, voorbeeldige en liefhebbende mensen.

Het geweten is een levende, permanent actieve opslagplaats van geboden en verboden, en zelfs de misdadiger kan er zich niet voor afsluiten: hij zal wroeging kennen zoals de Raskolnikov van Dostojevski.

Alleen de perverse geest van de psychopaat ontsnapt hieraan: hij vindt zijn misdadig gedrag best o.k, hij meent daar het recht toe te hebben omdat hij zichzelf rekent tot een uitverkoren soort of, omgekeerd, zijn slachtoffers tot een minderwaardige. Massamoordenaars en seriemoordenaars moeten daarom als psychopaten worden beoordeeld, en meer dan waarschijnlijk zijn ze ongeneeslijk: de schade die aan hun geweten is toegebracht is door geen enkele therapie meer te herstellen. Interneren is dus de remedie, onze beschaving verplicht ons ze menswaardig te behandelen maar ze loslaten op de samenleving zou erg roekeloos zijn.

Het verwonderlijkste aan de psychopaat is dat hij totaal verschillend kan functioneren in uiteenlopende domeinen: in intieme kring kunnen zij aardige, joviale kerels zijn met zin voor humor, maar daarbuiten  worden zij een monster, een product van een zieke verbeelding.

Dit wijst op een gespleten geweten dat veel vaker voorkomt dan we wensen toe te geven.

Ik weiger te geloven dat psychopathie erfelijk zou zijn, het enige dat wordt overgeërfd is naar mijn mening een temperament, maar het geweten wordt opgebouwd door de opvoeding of het gebrek daaraan.  En omdat wij allemaal opvoeders zijn, weten we wat ons te doen staat.

de haan 19 jan. 10

gedichten in Humo: een oratio pro domo?

Oef, eindelijk weer gedichten in Humo! (op 12 januari) Waarom stemt dit mij tevreden?

Gedichten zijn - afgezien van hun technische aspecten zoals een excellent taalgebruik - een medium van verstilling en verpozing. In die zin zijn ze de verbale tegenhangers van de stilte- en rustgebieden in de natuur.

Ik heb er al vaak op aangedrongen bij de zogeheten kwaliteitsbladen dat ze dagelijks een gedicht zouden publiceren: het neemt weinig ruimte in beslag en bij de overvloed aan verontrustende berichten kan het een eiland van bezinning zijn, van stil staan bij de dingen in tegenstelling tot de berichten zelf die ons voortstuwen in een vloedgolf van sensaties.

Poëzie is een profaan gebed, een gebed  dat het kan stellen zonder god – al heeft religieuze of duidelijker gezegd godsdienstige poëzie vanzelfsprekend ook haar bestaansrecht, zelfs in een steeds meer geseculariseerde samenleving. Mocht er vandaag een nieuwe Gezelle opstaan, hij is van harte welkom.

Canvas presenteert zichzelf als de zender  voor de meerwaardezoeker, iets gelijkaardigs kan men zeggen van de kwaliteitsbladen: ze zouden een meerwaarde moeten aanbieden.

En naast het louter journalistieke werk, kan dat ‘meer’ gezocht worden in de poëzie omdat die los staat van de waan van de dag. We worden bijvoorbeeld overstelpt met kookprogramma’s op tv, er is nu zelfs  het feuilleton ‘Goesting’ dat zich in een restaurant afspeelt, en samen met andere ‘life style’ bijlagen en uitzendingen appelleren die aan de hedonistische mens, een levensgenieter die leeft in het hier en nu. Op zich is daar niets tegen, men kan het zien als een pendelbeweging die terugkomt van de tijd toen de moraal onder invloed van de kerk in het teken van het lijden stond, maar de vraag mag toch worden gesteld of de pendel niet wat eenzijdig is doorgeslagen naar het tegengestelde uiterste: ‘een mens leeft niet van brood alleen’.

De mens is ook een spiritueel wezen en in een wereld waarin de goden hun deemstering beleven, kan de poëzie een alternatief aanbieden: zonder te dwingen, zonder een moraal op te leggen die verstikkend kan zijn.

Alle poëzie die naam waardig is in wezen religieus: ze zoekt verbindingen, probeert de delen vast te haken aan een geheel. In twee betekenissen is ze helend: ze kan helen door te troosten, ze maakt het onvolledige tot een geheel.

Humo lijkt opnieuw aan te knopen bij een eerbare traditie: de trouwe lezers zullen zich ongetwijfeld de sonnetten van Gerrit Komrij herinneren. Mij lijkt het beter om verscheidene dichters aan het woord te laten en liefst dan stemmen die nog weinig worden gehoord: de ontdekking en de verwondering zijn de mooiste ervaringen. Al kan de bevestiging van een geluid dat men al sedert zijn schooltijd in zich draagt, eveneens deugd doen.

In essentie komt het hierop neer: in een vluchtige – om niet te zeggen: voortvluchtige – wereld heeft poëzie de functie van een asiel, het meest kwetsbare van de mens vindt er een onderkomen. Dat Humo een hoekje vrijhoudt om er te gaan schuilen, is daarom toe te juichen.

Zeker wanneer dit hoekje dan nog een lusttuintje blijkt te zijn waar we worden vergast op verbale heerlijkheden: de homo estheticus kan er enkel maar dankbaar om zijn.

de haan 12 jan. 10

Aanvulling:

Vandaag 19 januari geen gedicht in  Humo en evenmin dit pleidooi: ben ik weer eens al te naïef geweest?

on a huge hill truth stands – john donne

- voor i.m. -

van oude dichters kan je leren

een meester schreef: de burcht

van de waarheid staat op een hoge

heuvel en je moet wel klimmen

rond en rond over een pad van

keien en kloven, en terzijde

grijnst de afgrond, het ravijn

en zal je er komen, wat vind je

daarbinnen, wordt de burcht

nog bewoond tenzij de oubliëtte

waar ketters werden opgesloten

geen nood, mijn reisgenoot, wij

zijn vastbesloten, we zullen

de burcht opnieuw bevolken

met twijfel in het hart en alle

ijdele waan die ons verwart

de meester is nu lang vergeten

maar we volgen hetzelfde pad:

is burcht  al onherbergzaam,

een gebouw zonder haard of dak?

we klauteren over puin en kloven

en bocht na bocht wijzigt het vergezicht,

de horizont verveelvoudigt en ’s avonds

zijn de tinten in groen en geel en mauve

mooier dan het schoonste gedicht

het schone is het ware, schreef

een andere meester, en het ware

is altijd schoon: wijsheden die

nooit verjaren al zijn ze voorwerp

van dwaze smaad en hoon

klauter daarom over kloven,

beklim  de steile berg:

we hoeven niet eens te geloven,

stijgen zit ons in been en merg

Haïti: hypocriet of solidair

Het is uiterst lastig te moeten strijden tegen een tegenstander die zich niet laat definiëren omdat hij aan de wereld één gezicht toont en al zijn andere verbergt.

Ik kan het nu hebben over de mogelijke invloed van een conservatieve aartsbisschop, maar dan moet ik feiten opsommen die dateren van minstens  5 jaar geleden, ervaringen uit mijn katholiek schooltje. Passons, we zullen het over iets anders hebben..

Deze tekst gaat over Haïti. Twee dagen geleden deden Obama en zijn twee voorgangers een oproep tot het Amerikaanse volk om geld te storten voor de geteisterde Haïtianen. Bush junior voegde eraan toe: ‘De president en ik zullen ervoor zorgen dat uw geld goed wordt besteed.’

De grijns van junior is voor mij alleszins nog nooit een geruststelling geweest.

Maar belangrijker zijn de voorgeschiedenis en enkele concrete feiten. Haïti ging tientallen jaren gebukt onder de dictatuur van de Duvaliers (papa en baby Doc) en daarna kwam de charismatische priester Aristide aan de macht die niet kon weerstaan aan machtsmisbruik en corruptie.

Had het veel verschil gemaakt mocht Aristide zijn integriteit hebben bewaard? Zaterdag of zondag zagen we op Canvas een reportage over de economische werkelijkheid: inlandse rijst kost in Haïti dubbel zoveel als ingevoerde Amerikaanse. Duidelijk gezegd: de subsidies voor de eigen landbouw in de USA (en in de EU) betekenen de dood voor de boeren in de Derde Wereld en dan mag je solidariteitsacties voeren zoveel je wilt, als de mensen ter plaatse nooit de kans krijgen om een eigen economie op te bouwen, dan is het een bodemloze put.

Marx heeft in dit opzicht gelijk: de economie is de basis van alles, zonder een rechtvaardige economie krijg je onmogelijk een rechtvaardige, menswaardige samenleving.

Het is niet omdat van Marx achteraf misbruik werd gemaakt, dat je zijn wijsheid overboord moet kieperen – je moet dat wel doen met zijn dwaasheden over ‘de dictatuur van het proletariaat’ bijvoorbeeld.

Er zullen miljoenen euro’s en dollars worden ingezameld, daar hoef je niet aan te twijfelen maar of het veel zal veranderen aan de toestand in Haïti is zeer onzeker. Dat kan enkel als twee voorwaarden zijn vervuld: die faire economie en handel, en een degelijk bestuur dat afziet van corruptie en intimidatie.

We kunnen dus niet buiten een andersglobalisme: iedere mens heeft recht op een billijk inkomen, op een eerlijk loon voor eerlijke arbeid en wie niet kan werken moet worden ondersteund omdat hij of zij de verdienste heeft mens te zijn – wat geen prestatie is, maar een recht op basis van onze intermenselijke solidariteit.

Ik geloof zeer sterk in ‘Fair Trade’, ik ben geen economist maar heb voldoende gelezen om te weten dat met eerlijke handel, ook bij ons,  alles staat of valt. Marx noemt de economie terecht ‘de onderbouw’ van het geestelijk leven, de kunst, de filosofie en de moraal.

Of zoals Berthold Brecht het formuleerde: ‘Erst kommt das Fressen und dann die Moral’.

Je ziet dat op de beelden uit het rampgebied: de mens wordt voor zijn medemens een wolf wanneer hij letterlijk uitgehongerd is. Wij zijn vreedzaam omdat we verzadigd zijn, om niet te zeggen oververzadigd. De moraal bestaat uit mooie woorden, welluidende frases maar de werkelijkheid uit heel tastbare dingen: eten en drinken in de eerste plaats. Men kan daar geringschattend over  doen en spreken van onze dierlijke aard, maar deze aard ontkennen betekent de realiteit ontkennen.

Een moreel hoogstaand mens is iemand die kan delen, maar als je zelf niets bezit  heb je weinig uit te delen, behalve jouw vriendschap of aandacht, maar wanneer je wegkwijnt van de miserie zal daar niet veel van overblijven. Baby’s zijn onhandelbaar als ze honger of dorst voelen: zo is onze oorsprong en helemaal komen we daar niet van los: ook volwassenen gedragen zich nukkig als ze lichamelijk ongemak voelen en bij langdurig ongemak worden ze zelfs agressief.

Om die reden is Haïti een vrij gewelddadige samenleving: er is een tekort aan alles.

Wij mogen niet met de ene hand nemen wat we met de andere geven: hulpacties zijn zinloos als er structureel niets verandert en die basisstructuur is de economie. En in een geglobaliseerde wereld is die economie onvermijdelijk internationaal: we hebben er meer mee te maken dan we beseffen.

19 jan. 10

Léonard: een onmogelijk debat

Gisteren kon je in Terzake meemaken dat je met een consequent gelovige onmogelijk kunt debatteren als het gaat om de dingen des geloofs.

Kathleen Cools verwees naar een toespraak van Léonard waarin hij zei dat vrouwen die een abortus hebben laten uitvoeren, hun ongeboren kind zullen weerzien in de hemel, het zal hen aanspreken met hun ware naam: ‘Maman’.

Cools reageerde: ‘maar die foetus is toch vernietigd.’

Waarop Léonard: ‘Als lichaam, ja, maar niet als persoon.’

Deze korte dialoog illustreert dat gelovigen en ongelovigen over metafysische kwesties op een totaal verschillend niveau discussiëren: voor de ene bestaat alleen het aardse en het waarneembare, voor de andere bestaat een onzichtbare ziel die eeuwig blijft leven.

Het is de oude tegenstelling tussen Plato en Aristoteles.

Léonard verzet zich tegen stamcelonderzoek op embryo’s omdat we allemaal een embryo zijn geweest: het embryo is reeds menselijk leven. Een stap verder zegt ons: we zijn allemaal sperma geweest, dus masturbatie is zaadverspilling en een doodzonde. Het tegenargument luidt: dit is slechts leven in potentie, om van menselijk leven te spreken moet er sprake zijn van een persoonlijkheid, een autonoom en min  of meer bewust bestaan. De vraag is waar je de grens gaat leggen en daarover zal de consequent gelovige het nooit eens zijn met de ongelovige.

Wat betekent dat gelovigen en ongelovigen elkaar alleen kunnen ontmoeten op het horizontale niveau, in intermenselijke relaties en aardse kwesties zonder metafysisch perspectief. Samenwerking is perfect mogelijk, bijvoorbeeld als het gaat om het lenigen van noden zoals nu bij de aardbeving in Haïti.

Maar zodra de metafysica erbij wordt gehaald stopt de dialoog: de ziel bestaat of ze bestaat niet, ze zal eeuwig leven of tijdelijk zijn (gedefinieerd als bewustzijn dan). God beslist over het leven of de mens heeft zelf het beslissingsrecht: een tussenweg is er niet.

Kortom, het zelfbeschikkingsrecht in al zijn aspecten (abortus, euthanasie, contraceptiva, seksuele voorkeur) kan maar gegarandeerd worden door een politieke, democratische meerderheid en zal nooit de uitkomst zijn van een debat tussen orthodoxe ( recht in de leer) gelovigen en ongelovigen. Léonard zouden we beter een traditionalist noemen dan een oerconservatief: zijn standpunten passen naadloos in de traditie van de kerk en zouden ons dan ook niet mogen verrassen. Het is echter wel de opgave van iedere andersdenkende om voor een democratische meerderheid te zorgen die zal beletten dat de kerkelijke opvattingen worden omgezet in burgerlijke wetten die voor iedereen gelden.

de haan 19 jan. 10

Once Upon a Time near Murcia

zo’n droom: een caleidoscoop

van oude en recente beelden,

het leek de inventaris van je leven

en veel meer had je niet na te laten

dan een dof verlangen,  een greep

in krachteloze vingers maar

niettemin een kramp van eeuwen

een bejaarde muzikant bazelt

onverstaanbaar  over een knorrende

fagot, de snorharen van een lynx

en een zoon zit op je schoot

hij herhaalt dit moeilijk woord

en vader straalt, voor één keer trots

je zoekt een muurbank en nergens

wordt je kaart aanvaard en dringend

moet je een zware som betalen

het duurbaarst is de weg, het desolate

land van Murcia, een horizont

des avonds alsof je door een soepbord

komt en de rand is paars en vurig roze

je zit weer in het zwavelkleurig

wagentje met de schoonste aan je zijde

ze heeft een bandrecorder op haar dijen:

de mondharmonica van Once Upon a Time

de klanken passen bij de aarde: geen huis,

geen boom, alleen die lange baan

naar Murcia, over de heuvels aan

de horizont in de kleuren van je voorkeur,

het blauw van druiven, het violet

van een begrafenis en het geel en groen

van edelstenen – nooit vergeet je haar

blonde haren, het kleed van lila,

het drapeert haar  blote rug

als de onthulling van een wonder

en dan op haar lange dijen  wat je voor

altijd kent: dat deuntje van verlangen

uit het kleinste instrument

troost in trieste dingen

is er troost in trieste dingen:

je drijft een duivel uit

zoals een nieuwe bewoner

al zingend een huis zal ruimen

hij zeemt de ramen,

neemt het stof van jaren op:

alle treurnis ooit ervaren,

verrukking die wel stuk

moest gaan, moedwillig

of per ongeluk omdat een

jonge man zo ongedurig was

troost is aan kale muren

de weemoed zien, de kaders

die ontbreken en bleke vlakken

open laten: droom er de gezichten

bij, een vrome kring verzameld

om een beeld en kaarsen, je kent

de woorden nog, het afsmeken

van een tussenkomst, een teken

je bent zo’n huis, de ruis, het razen

in een schouw en nergens was het

zo gezellig als bij regenvlagen

op  glazen daken; het klonk

alsof een haastige dame

voorbij kwam op een hoge hak

er was een tak die als een tekenstift

namen op de gevel schreef:

hij wou dit huis vrijwaren

wanneer de engel  met het vlammend

zwaard gods wrake  kwam bedaren

droeve beelden en geen druif smaakt

zoeter, geen  draven kondigt zich

zo hoopvol aan - ze laten zich oproepen

alsof ze wachtten in een aanpalende

kamer waar de dozen staan, de stolpen

de troost van ouden is terug te gaan,

even onbeholpen als vroeger

een afwezige omhelzen en helder

de stem weer horen en brieven

vergaren getooid met melanomen:

woorden die weer samen horen

zoals zeldzame wijnen bij een kelder

Yves Desmet over Léonard

Hoofdredacteur Yves Desmet doet in De Morgen van maandag 18 januari nogal luchthartig over de benoeming van aartsbisschop Léonard. Mochten de stellingen van Léonard enkel betrekking hebben op zijn volgelingen dan was er inderdaad geen vuiltje aan de lucht: christenen konden dan kiezen of ze nog tot dit clubje van Rome wensen te behoren of niet.

Maar de kerk is via haar emanaties binnen de katholieke zuil – het onderwijs en de gezondheidszorg – de belangrijkste werkgever van Vlaanderen en de grootste dienstverlener.

Hoe die zuil functioneert belangt ons allemaal aan, want we zijn er klanten van of we zijn er gewild of ongewild werkzaam in. En wij financieren deze diensten via onze belastingen.

Denk terug aan de uitzending van ‘Nachtwacht’ waarin Mieke van Hecke, secretaris-generaal van het katholiek onderwijs, werd geconfronteerd met Etienne Vermeersch.

Op de vraag wie een goed katholiek is, antwoordde zij: ‘Wie de leer van de kerk naleeft.’

Daarop volgde vraag wat zij dan zou doen met homoseksuele leerkrachten, haar antwoord:

‘Als die daar voor uitkomen, dan hebben ze een probleem.’

De uitspraken van Léonard, die inderdaad niet meer doet dan de standpunten van de paus herhalen, zijn nog niet zo erg als die van een Nederlandse imam die enkele jaren geleden zei: ‘Homo’s zijn nog erger dan varkens.’

Maar ‘abnormaal’ genoemd worden komt al aardig in de buurt: het is een stigmatiseren dat kan gebruikt worden als rechtvaardiging voor uitsluiting, spot en discriminatie. Volwassen homo’s en sterke persoonlijkheden zullen hiertegen bestand zijn, maar niet de jonge mensen die nog worstelen met hun andere geaardheid: zij maken dikwijls een identiteitscrisis door en zijn een en al onzekerheid en kwetsbaarheid.

En het gaat om meer dan enkel de homoseksuelen. Wanneer kardinaal Danneels ‘zijn’ Caritasziekenhuizen opriep om geen euthanasie uit te voeren dan oefende hij niet enkel op trouwe katholieken druk uit: hij beperkt de keuzevrijheid voor iedereen.

Yves Desmet zou gelijk hebben mocht de kerk een eiland zijn in de samenleving, maar dat is ze duidelijk niet en daarom kunnen we als buitenstaanders niet anders dan ons uitspreken over wat er binnen deze kerk gebeurt: zolang zij zich met ons, andersdenkenden, bemoeit, moeten wij ons met haar bemoeien, ook al hebben we ze in wezen al lang de rug toegedraaid.

Deze  roomse Club van Rome heeft nog altijd macht en moet daarom kritisch worden geëvalueerd met waardering voor haar sociaal engagement, maar met wantrouwen telkens zij de gewetensvrijheid inzake het persoonlijke leven  - het zelfbeschikkingsrecht - aan banden wil leggen.

 de haan 18 jan. 10

vroeg uit de veren

stilte in huis, buiten

kruipt de duisternis

langzaam achteruit

gezichten aan de wand

zijn een zwijgende vermaning:

Ernesto, een ster op zijn baret,

Karel, wallen onder sombere

ogen, Virginia, het laatste

stompje van een sigaret

spreken moet je in naam

van velen en verzen maken

van een heilzaam heimwee

je hunkert in een bunker

van gespleten hout, verf

houdt je beschutting samen

verzamel de stilte, de stemmen

die opstijgen uit het duister,

reis met Ernesto door de Andes,

lig naast Karel bij de Leie,

ga na Virginia het water in

maar doe het alleen in  je

verbeelding, je bent een erfgenaam

die over het erf moet waken:

de schone verzen van bederf,

de verborgen strijd in de bergen,

de onbeweeglijkheid, het woordeloze

stilte stuwt jou voort, huizen

staan nu uit het duister op

dit is jouw taak: duw oogleden

open, doe de suffende ontwaken

wacht op de woorden zoals

een jager in zijn spiedhut wacht

op wild, spreek in naam van

een diep verdriet, mompel

een mantra van troost, een woord

dat even liefkoost en de lust

vergroot om te leven

een morgen zonder

de merels zijn op weekend

hun kruimels weken in de bijna

regen die de vleugelwijdte

van een vreselijke vogel heeft

wind bestormt een poort van druilen

stoot zijn schild aan  hagen die

meegeven en veren, beweeglijk

lankmoedig zoals alleen  wat leeft

kan wachten op bedaren

dit is een morgen zonder

je zoekt vergeefs de woorden

ze verstuiven voor je oog,

laten een leegte open

jonge lichamen bevolken

het dorp, ingeduffeld

zoals de merels in hun dons

en veren, de afwezigen

die wellicht ginds verder

schuilen in de haag  of

vertrokken naar andere tuinen

week van weemoed zoek je

naar leven terwijl dode bladeren

zweven, een geluidloos zwerven

zoals in jou de schoenen schuiven

van stemmen die verdwenen

je kent geen weekend, geen windstoot

slaat jouw poorten over: je moet

suizen met het suizen en zwerven

met de bladeren, denken dat zij

eveneens ondanks hun zweven duizelen

je verkruimelt je dagelijks brood

en mist de merels zoals een slapeloze

gedroomde stemmen mist

aartsbisschop Léonard

Toen in 1967 de ‘pilencycliek’ Humanae Vitae werd gepubliceerd zei de Nederlandse cabaretier Wim Kan in zijn Nieuwjaarsconference: ‘Wie de sport niet beoefent, moet zich niet bemoeien met de regels.’

Hij bedoelde: wie zelf niet aan seks doet, moet aan anderen niet voorschrijven hoe ze hun seksualiteit dienen te beleven.

Men kan die redenering ook omdraaien: wie niet behoort tot de kerk, dient zich niet te mengen  in kerkelijke gebeurtenissen. Een kerk is net als een sekte een gesloten systeem en wat daarin gebeurt gaat enkel de leden van het systeem aan.

Ik zie minstens twee uitzonderingen: wanneer  binnen het systeem de mensenrechten worden geschonden, en wanneer het systeem zijn eigen regels probeert op te leggen aan de rest van de gemeenschap door de wetgeving die voor alle burgers geldt, te beïnvloeden.

Bisschop Léonard heeft uitspraken gedaan die onder deze uitzonderingen vallen. Hij noemde homoseksuelen ‘abnormaal’. Stel je voor dat dit oordeel wordt overgenomen door het katholiek onderwijs en dat  in de godsdienstlessen de homoseksuele leerlingen te horen krijgen dat zij abnormaal zijn.

Het is sowieso al moeilijk  voor adolescenten om hun andere geaardheid te aanvaarden en te outen: in de groep van leeftijdsgenoten heerst een machosfeertje en ‘mietjes’ is  daarin een scheldwoord, de onverdraagzaamheid en spotlust domineren. Wanneer de godsdienstleerkracht dan verplicht wordt om het kerkelijk standpunt te vertolken dan  wordt de spontane discriminatie of afwijzing nog verscherpt. Men kan daarover lacherig doen of onverschillig de schouders ophalen, maar de mogelijkheid bestaat dat dit zal leiden tot persoonlijke drama’s: het zou niet de eerste keer zijn dat een puber of adolescent die uit de groep wordt gestoten of belachelijk gemaakt, zich  het leven beneemt.

Om die reden  kunnen we niet anders dan het kerkelijk standpunt, zoals het door bisschop Léonard werd verwoord, aan de kaak stellen. We doen dit niet uit een primair antiklerikalisme maar uit bezorgdheid voor de jonge mens die ontvankelijk is voor de oordelen van de volwassenen en emotioneel uiterst kwetsbaar.

De uitspraken van Léonard mogen dan wettelijk gezien onder de godsdienstvrijheid en de vrije meningsuiting vallen, ze zijn moreel verwerpelijk en we moeten dan ook in alle duidelijkheid een tegenstem laten horen. Niet de homo’s plaatsen zich buiten de moderne samenleving, wel diegenen die er  onwetenschappelijke en nodeloos kwetsende oordelen op na houden. Trouwens, nergens in het evangelie vind je een versregel waarin Jezus van Nazareth iemand ‘abnormaal’ noemt. De profeet was dan ook minder seksueel geobsedeerd dan diegenen die pretenderen zijn opvolgers te zijn.

 de haan 16 jan. 10

zie R.J.

zie de mens: minzaam,

gulle glimlach in de kroeg,

stamgast, maat van makkers

en niets te zwaar wat men

hem vroeg – op school

gebogen over de schouder

van een leerling, zijn vinger

wees de lijn voor jonge ogen:

zo moest het zijn

zie de mens: een weerwolf,

sluipend over een jaagpad,

een landweg, monsterlijke

meester van de omhelzing,

de laatste die de adem beneemt,

het leven perst uit jonge kelen

zie: hij is alleen met velen

in zijn hoofd, een zachte

vader, een heerser over angst

en beven, als een god beschikt

hij over dood en leven

je ziet niet wat je ziet

jouw blik blijft aan de maskers

hangen, wie kijkt zal zich

verkijken, wie gist moet zich

vergissen wanneer het monster

zich vermomt en mompelt

als een verlegen dwaalgast

zie met andere ogen, betast

dit beeld: geen mens, geen beest,

een monster geboren uit verbeelding,

een gedaante opgestaan uit

een dodelijk verdorven geest

hand in hand, kameraden

Haïti is zowat het meest uitzichtloze land ter wereld en dat  uitgerekend deze mensen getroffen worden door een verschrikkelijke ramp bewijst dat het noodlot een grootmeester is in het cynisme. (En weer hoorde je op tv overlevenden die hun goede god dankten; Multatuli zou hen antwoorden: ‘stierven die duizenden anderen dan door een kwade god?)

De meeste Belgische ngo’s hebben besloten om de handen in elkaar te slaan om noodhulp te kunnen bieden. Alleen het Rode Kruis en Artsen zonder Grenzen doen niet mee. Volgens een woordvoerder van het Rode Kruis in het VRT-journaal van donderdagavond om het publiek de keuzevrijheid te laten aan wie het zijn geld wenst toe te vertrouwen. Waarmee bedoeld of onbedoeld gesuggereerd wordt dat de andere ngo’s dit vertrouwen minder waard zijn.

Mijn aanvoelen zegt dat het hier vooral gaat om een marketingstrategie, men wil het eigen merk in de kijker plaatsen.

Uit de revolutionaire jaren 1960 heb ik een aantal concepten overgehouden, in het bijzonder de ‘spontane frontvorming’. Soms is een probleem zo omvangrijk en zo urgent dat men de verschillen inzake ideologie en het eigen belang overboord moet kieperen om samen te werken aan dezelfde doelstelling. Dat het Rode Kruis en AZG dit niet inzien, is betreurenswaardig. In het algemeen sta ik al zeer sceptisch tegenover het concurrentiebeginsel, als het gaat om menselijke solidariteit vind ik het ronduit bedenkelijk. Ik zie niet in wat de meerwaarde zou kunnen zijn behalve dan voor de betrokken organisaties die zich manifesteren als de redders  par excellence en pretenderen dat zij het beter kunnen.

Het platform van 12-12 wenst niet om de haverklap gebruik te maken van dit rekeningnummer en van deze benaming om te vermijden dat er bij het publiek gewenning ontstaat: alleen bij uiterst dringende noden wensen ze een signaal te geven dat de solidariteit van iedereen noodzakelijk is. In dergelijke noodsituaties dienen de ego’s terzijde te worden geschoven en mag ‘brand emplacement’ geen doelstelling meer zijn. De symboolwaarde heeft ook haar bestaansreden: wat bij wereldwijde solidariteit tot uiting komt is het besef van samenhorigheid, we zijn allemaal buren in het grote dorp van de wereld.

AZG en het Rode Kruis geven het signaal dat zij uiteindelijk met zichzelf bezig blijven en met hun eigen imago, en in deze context is dit een vertoon van gelijkhebberigheid en  bespottelijke ijdelheid.

de haan 15 jan. 10

over hangjongeren, straatcriminaliteit en overlastboetes

Bij wijze van inleiding zal ik nogmaals herhalen dat etiketten mij maar matig interesseren: ik hoef niet links of progressief genoemd te worden, ik behoor al ruim 40 jaar tot geen enkele kerk, wat niet wegneemt dat iedere lezer kan aanvoelen waar ik de mosterd haal en dat is zeker niet in rechtse geschriften.

Ter zake nu: er  doen zich vooral in onze steden een aantal fenomenen voor die onbehagen of onrust veroorzaken, soms in zo’n ernstige mate dat er iets aan gedaan moet worden. Het is mijn overtuiging dat men zal moeten peilen naar de oorzaken wil men met enig succes deze problemen aanpakken.

Overlast, straatcriminaliteit en vandalisme hebben als het gaat om jongeren volgens mij twee oorzaken: verveling en een verlies van autoriteit, zowel thuis als op school. Respect is iets wat jongeren moeten leren uit de confrontatie met billijke regels: een lakse opvoeding bereidt niet voor op het leven. Een deel van mijn generatie heeft er verkeerd aan gedaan door als reactie op de autoritaire stijl van hun eigen ouders door te slaan in het tegengestelde uiterste van een volkomen permissiviteit. Een kind vraagt om grenzen anders zal het deze grenzen zelf gaan opzoeken en blijven experimenteren met het aanvaarden tot het terecht komt in het onaanvaardbare. En soms leiden deze experimenten tot crimineel gedrag. Gezonde autoriteit wil sturen en begeleiden en niet zoals in onze jeugd de wil breken: de opperste deugd is niet de gehoorzaamheid of de volgzaamheid maar het kritisch denken met respect voor de anderen. Respect kan klinken als een bekakt woord, het komt wel eens voor in de teksten of in de mond van rechtse populisten à la Balkenende en De Wever, maar ik vind voorlopig geen betere term: iedereen in zijn waarde laten is als frase te omslachtig.  We moeten het verleden niet vervalsen door nostalgisch idealiseren: er werden door onze opvoeders net zo goed fouten gemaakt als door de huidige opvoeders. In het katholiek onderwijs kregen wij duidelijk de boodschap mee dat onze visie de ware en enig juiste was, zoals kardinaal Danneels recent nog zei: ‘Ervoor uitkomen dat men katholiek is betekent in de waarheid gaan staan.’ Dat betekent niet dat om het even welke waarheid gelijkwaardig is aan de andere, maar men moet jongeren minstens de bereidheid bijbrengen om elke waarheid te onderwerpen aan een kritisch onderzoek, in de eerste plaats de eigen waarheid.

Het verlies aan autoriteit in de huisgezinnen heeft vele oorzaken. Zoals ik in een andere tekst heb geschreven heeft het in allochtone of kansarme  gezinnen te maken met het verloren prestige van een langdurig werkloze vader tegenover de successen van rolmodellen op straat.

Ik geloof ook dat de groepsdruk vandaag nog sterker is dan in onze jeugd: de straatvrienden  willen dat je meedoet en wat ze voorstellen is niet altijd zo fraai. De ware autoriteit valt in een aantal gevallen bij bendeleiders of bij popidolen die een bedenkelijke moraal voorleven.

Zo kom ik bij het leven op straat en bij de hangjongeren. In zeker opzicht waren wij in onze tijd ook hangjongeren, alleen hingen we niet: we waren actief bezig met sport of spel.

We zaten  op het voetpad te kaarten of te knikkeren, we speelden katje verloren of voetbalden en later gingen we tegen elkaar racen op de fiets. En daarnaast moesten velen van ons thuis helpen, soms in die mate dat je kon spreken van kinderarbeid. Wat we dus zelden meemaakten was een ervaring van verveling, want ook op winterse dagen was er nog wat te beleven; ik denk onder meer aan de spelletjes in huis waar de ouders wel eens aan deelnamen of aan de oeverloze lectuur van boeken die ontleend werden in de bibliotheek. En wie daar niet genoeg aan had, die kon bijvoorbeeld met de hond gaan wandelen: zelf heb ik uren doorgebracht op de dijk aan de Schelde met een pracht van een hond.

We moeten hierbij opmerken dat veel van deze bezigheden vandaag bijna onmogelijk zijn geworden in een stedelijke omgeving vanwege een gebrek aan veiligheid en infrastructuur.

De stedelijke omgeving nodigt niet altijd uit tot sport en spel, en de behuizing is vaak zo krap of ongezellig dat de jongeren wel naar buiten worden gejaagd. Zo krijg je hangjongeren en uit pure verveling worden zij soms vandalen, zeker onder de druk van een groep waarin stoerheid een soort competitie is geworden.

In wezen gaat het om energie, jonge levenskracht. Het is mijn overtuiging dat deze energie niet te beteugelen valt, maar alleen kan gebonden worden aan positieve of neutrale activiteiten wil men vermijden dat ze gebonden wordt aan schadelijke activiteiten. Deze energie wil zich hoe dan ook manifesteren en wanneer ze geen kansen of stimuli krijgt om zich opbouwend of creatief uit te leven, dan zoekt zij het destructieve of gewelddadige op.

Deze ontsporing los je niet op met overlastboetes of andere vormen van bestraffing. Het komt erop aan de vier s’en te stimuleren: studie, sport, spel en samen werken. Maar dan moet de accommodatie daar ook toe uitnodigen. Jongeren hebben thuis een rustige kamer nodig, en buiten de huiskamers moet er een infrastructuur zijn die sport of spel mogelijk maakt.

Ik heb het nu over jongeren uit ons eigen land en niet over ingeweken bendes uit de voormalige Oostbloklanden, daarover kan ik alleen maar herhalen wat Karel van Miert altijd heeft gezegd: deze landen zijn veel te voorbarig toegelaten tot de EU.

Ongewenst gedrag zal je nooit volledig kunnen uitsluiten, wij waren in onze vlegeljaren ook niet altijd toonbeelden van deugdzaamheid: zelfs in de beste omstandigheden kunnen kinderen of jongeren baldadig zijn; ook als de randvoorwaarden zijn vervuld kan er levensenergie overblijven die zich minder aangenaam manifesteert. En dan kun je als opvoeder (en iedere volwassenen is een opvoeder) niet anders dan sanctioneren. In die sancties zal zich een gradatie voordoen, en à la limite  komen daar boetes bij kijken of zelfs opsluiting, maar dat zijn de extremen wanneer al het voorafgaande niet heeft geholpen.

Bij sancties is het belangrijk dat de jongeren steeds blijft voelen dat de emotionele band ongeschonden blijft: de opvoeder straft uit liefde of bekommernis, en niet om zich te doen gelden, niet om de persoonlijkheid van de jongere te breken of te onderwerpen.

En iedere opvoeding heeft haar grenzen wat haar slaagkansen betreft: in de beste gezinnen komen kinderen voor op wie niets vat heeft, er zit een eigenzinnigheid in die tot zeer onaangename of zelfs gevaarlijke toestanden kan leiden. Dit is geen reden om aan jezelf te twijfelen: jonge mensen zijn nu eenmaal niet te programmeren; een gedeeltelijke ‘mislukking’ betekent niet dat men verkeerd bezig is geweest. De onvoorspelbaarheid zit in onze genen, ook ‘brave burgers’ vragen zich wel eens af: waarom heb ik dit nu gedaan of gezegd?

Wie zichzelf altijd en overal onder controle heeft, is geen mens maar een machine.

We kunnen dan ook niet verwachten dat jongeren  functioneren als machines, als robots die een voorgeschreven gedrag kopiëren. Dat blijft het avontuur van de opvoeding: gun jongeren de kans om zichzelf te ontdekken, ook al gaat dit met vallen en opstaan en kunnen tijdens dat vallen ernstige builen ontstaan. Boeiende mensen zijn altijd hier of daar geschonden: gaaf zijn alleen de keien op wie alles afspoelt, maar keien zijn dan ook zeer hard en weinig menselijk.

de haan 15 jan. 10

grauwte, een blues

grimmiger dan de koude

zijn de grauwe dagen:

kleverige draden van nevel

spinnen de bomen in

geen uitzicht, een oude vitrage,

stof op de ramen verduistert

de kamer – in jou is het moede

moedeloze, blues in het bloed

een morgen die geen morgen

is en evenmin een avond

alleen een dag van grauwte

die het leven grimmig maakt

je schaaft wat kaas voor

merels die al jaren wonen

in je haag, vandaag nog stille

buren en  voorzeker, als

de seizoenen op elkander volgen,

weldra zangers na de regen

geloof het maar, ooit wentelen

de tijden, dit gordijn van nevel

lost zich nog eens op en klaarte

veegt de waas van de ramen

ook de blues zal het leven

beamen, je bloed stroomt

sneller dan je vermoedt,

machtiger dan het moede

van een morgen die geen

morgen is en ook geen avond:

een haven voor wie trager vaart,

zwaar geladen en gehavend

de overlastboetes van minister Turtelboom

Federaal minister van binnenlandse zaken Annemie Turtelboom wil de leeftijd voor overlastboetes verlagen van 16 naar 14 jaar.  Men kan zich levendig inbeelden wie die boetes zal moeten betalen: het zullen geen villabewoners zijn.

Is het niet merkwaardig dat liberale excellenties steeds voorop lopen in de repressie van eerder marginaal gedrag?  Eerder maakten we mee dat liberale politici  aan de verkiezingen deelnamen met de slogan: ‘meer blauw op straat’. De kleine straatcriminaliteit was toen hun doelwit.

Nooit zullen de liberalen het voortouw nemen in de strijd tegen de witteboordencriminaliteit, dat is voor hen blijkbaar een begeleidend verschijnsel, een bijproduct van ons economisch systeem dat men zoveel mogelijk met de mantel der liefde moet toedekken.

Men kan argumenteren dat overlast – gaande van hondenpoep tot pestgedrag en diefstal op straat, en dat laatste wens ik niet te bagatelliseren – een aantasting is van de vrijheid van de fatsoenlijke burgers. Maar de fraude tast de kern van onze samenleving aan, ze legt een hypotheek op de mogelijkheden van het beleid: hoe minder inkomsten voor de staat, hoe minder kans op een sociale of herverdelende politiek.

De partij voor de vrijheid, zoals de Open VLD in het verleden werd genoemd, ziet nog altijd één soort vrijheid: die van de ‘hardwerkende Vlaming’  en van de  poenscheppers. Haar repressieve stoerheid beperkt zich in hoofdzaak tot het wangedrag van types die onbehagen veroorzaken bij hun kiezerspubliek. Maar wat onze verzorgingsstaat in gevaar brengt, kan onze blauwe humanisten minder deren: tegenover fiscale fraudeurs betonen zij een inschikkelijkheid die in de buurt komt van een boeddhistisch mededogen. Marginalen (en in een andere  context ook onze asielzoekers) kunnen er enkel van dromen dat hen een gelijkaardige behandeling te beurt valt.

de haan 14 jan. 10

een examen voor politici

Je kan voor of tegen Karel de Gucht zijn, maar wat hij dinsdag 12 januari presteerde in het Europees parlement dwingt respect af: allure, zelfbeheersing, vlotte meertaligheid en intelligentie.

’s Avonds bij Phara drongen hij en Freddy Willockx erop aan dat een vergelijkbaar examen zou worden afgenomen van onze nationale of regionale ministers.

Ik ben daar een geweldig voorstander van en zou  de procedure zelfs willen uitbreiden naar alle kandidaat-politici, ieder op zijn eigen niveau.

Zo zouden de kandidaten bij gemeenteraadsverkiezingen ondervraagd kunnen  worden over hun kennis van de gemeentelijke wetgeving, de ruimtelijke ordening, de werking van politie en brandweer.

Hier in  De Haan hebben we een burgemeester meegemaakt die absoluut niet kon discussiëren: wanneer hij weerwerk ondervond vanwege de oppositie begon hij deze uit te kafferen in het platste dialect. Misschien is dit typisch voor de dorpspolitiek maar het is intellectueel en moreel onaanvaardbaar.

En in het Vlaamse en federale parlement zitten mensen die zelden deelnemen aan de debatten en enkel dienen als stemmachine, slaafse volgelingen van de partijleiding. Indien zij op hun bekwaamheid zouden getest worden, zou de kans op een persoonlijk engagement  en een zelfstandig oordeel toenemen. De kwaliteit van het parlementaire werk kan er alleen maar bij winnen.

Iedereen die solliciteert voor een job moet een test ondergaan, waarom politici niet die een zo belangrijke maatschappelijke verantwoordelijkheid dragen? Men kan tegenwerpen dat de verkiezingen zelf hun examen zijn, maar dit is onzin: iedereen weet dat het niet de bekwaamheid is die doorslaggevend is - bij verkiezingen komt het erop aan zichzelf te kunnen verkopen.

Politiek is een ernstig vak, het zou door vakmensen bedreven moeten  worden en als loodgieters  een diploma van de vakschool moeten hebben, dan mag van politici een attest van politieke bekwaamheid worden gevraagd. Misschien blijft een schertsfiguur als Michel Daerden dan waar hij thuishoort: op het podium van een Comedy Casino Cup.

de haan 13 jan. 10

De tijgerkat van Giuseppe Tomasi di Lampedusa (1958,1969)

 

Deze Siciliaanse roman – in het Italiaans ‘Il Gattopardo’ - werd in de jaren 1960 verfilmd door grootmeester Luchino Visconti met Burt Lancaster, Alain Delon en Claudia Cardinale in de hoofdrollen. Ze lijken mij perfect gecast: de waardigheid en imposante figuur van Lancaster, de jongensachtige, vlegelachtige charme van Delon en de wat brute zinnelijkheid van Claudia.

Het verhaal ademt een sfeer van fin de siècle uit, het behandelt de ondergang van een adellijk geslacht en van een tijdperk toen de landelijke adel nog oppermachtig was in Sicilië, nauw verbonden met de katholieke kerk. Maar rond 1860 landden de troepen van Garibaldi op het eiland, verdreven het huis van Bourbon en zorgden voor de eenmaking van Italië onder koning Victor Emmanuele.

Don Fabrizio, prins van Salina, voelt zich uitgeblust: hij weet niet goed welke positie in te nemen tegenover de liberalen van Garibaldi, hij geniet enkel nog van schaarse jachtpartijtjes, eigenlijk bergwandelingen met dutjes en gesprekjes. Zijn hobby en specialiteit is sterren kijken en berekeningen maken van afstanden en banen in de ruimte waarvoor hij zelfs een Franse onderscheiding heeft gekregen. Hij betreurt het feit dat hij geen zoon en opvolger heeft zoals zijn galante, ironisch spottende neef Tancredi die gaat vechten met de troepen van Garibaldi.

In het dorp waar zijn buitenverblijf staat, Donnafugata, is een nieuwe rijke burgemeester: een gewiekste kerel die in zijn plaats en omdat hij dat zelf weigert senator zal worden.

Hij nodigt de parvenu uit en die brengt zijn dochter Angelica mee, een volbloed schoonheid waar don Fabrizio misschien zelf nog verliefd op zou kunnen worden indien hij wat jonger was geweest. Zijn neef was toen verloofd met zijn mooiste dochter, Concetta, maar hij spoort Tancredi aan om deze verloving te verbreken en voor de veel rijkere Angelica te kiezen.

Di Lampedusa vertelt dit allemaal in episodes met opgave van een exacte datum zodat het leest als een familiekroniek. Zijn voorliefde gaat duidelijk uit naar stoffen en landschappen die hij weergeeft in een pointillistische stijl à la Theo van Rysselberghe.

Dit delicate versterkt nog de sfeer van ondergang en verwording. Na de dood van don Fabrizio wordt er een sprong gemaakt naar 1910 wanneer alleen zijn drie dochters als oude vrijsters en kwezels zijn overgebleven. Hen wacht een laatste vernedering: de huiskapel die ze na hun vaders dood hebben ingericht, wordt door de aartsbisschop van Palermo afgekeurd, de talloze relikwieën worden als bedrog ontmaskerd.

Net als de film verloopt het boek eerder langzaam en vordert als een brede uitgewoede rivier, de nadruk valt op het stofferige, door de zon geblakerde Sicilië waar de verteller onmiskenbaar emotioneel aan gebonden is, met liefde, mededogen en weemoed.

Voor wie houdt van fluwelen decadentie, is dit een aanrader. (13 jan. 10)

baltsen of vechten

een bruine en een zwarte

merel vechten om wat kruimels

en hoe zeer gelijkt hun worsteling

op baltsgedrag: ze veren op,

symmetrisch borst tegen borst,

snavel tegen snavel alsof ze

uit vuursteen vonken slaan

de geelgebekte wint: hij zal

het fraaiste zingen, opgewekt

als straks de lente komt

gaat het daarom in het leven:

vrijen als een dodelijk gevecht,

de jodel van een overwinnaar

maar kijk: daar is het wijfje weer,

schuw spiedend en sluwer

dan haar gozer, haar praalhans

zij heeft de buit maar uit te kiezen,

de vruchten van haar vlucht:

de patser lijkt verslagen

ondanks zijn glanzend zwarte pracht

een gespleten geweten

Ik wens niet over te komen als een betweter – hoewel die kans bestaat – maar mij verwondert de verbijstering over het fenomeen van seriemoordenaar Roland Janssens. Het bijzondere aan de seriemoordenaar is niet zijn gespleten persoonlijkheid of zijn dubbelleven maar zijn eenmansacties.

Als we het fenomeen immers ruimer bekijken dat kunnen we zonder overdrijven stellen dat het gespleten geweten zich bij duizenden mensen kan voordoen, vooral dan in oorlogstijd.

Misschien moeten we dan bij de seriemoordenaar besluiten dat hij om een of andere reden op voet van oorlog leeft met de samenleving.

In elke oorlog zijn er massamoordenaars in uniform die precies de zelfde kenmerken vertonen maar hun misdaden worden toegedekt door de slogan ‘Befehl ist Befehl’. Het gaat dan niet enkel om de soldaten en hun bevelhebbers zelf, maar ook om de collaborateurs, bijvoorbeeld in de administratie of industriële productie, die de moordpartijen mogelijk maken. En buiten de oorlog zijn zij meestal onopvallende, eerzame burgers. Interviews met de massamoordenaars en massaverkrachters in Oost-Congo tonen doorgaans goedlachse, eerder verlegen daders.

In ‘De eeuw van mijn vader’ stelt Geert Mak vast dat er verhoudingsgewijs nergens zo veel Joden zijn gedeporteerd en omgebracht als in Nederland, hij verklaart dit door het ‘plichtsbesef’ van de Nederlandse bureaucraten  die nochtans heel goed konden weten dat hun vlijtigheid fatale gevolgen zou hebben.

Nog duidelijker zijn de getuigenissen over de beulen die opereerden in de Zuid-Amerikaanse dictaturen, getuigenissen die stonden te lezen in de publicaties van Amnesty International. Deze beulen en folteraars vertonen  nog  scherper de morele gespletenheid: thuis zijn ze voorbeeldige huisvaders en binnen hun job begaan ze de gruwelijkste feiten. Voor een deel als gevolg van indoctrinatie, voor een ander deel omdat zij geleid worden door sadistische impulsen. Het algemeen beeld is de roes van de almacht, het geeft deze mensen een kick dat zij ongestraft kunnen beschikken over een mensenleven en pijn mogen veroorzaken zoals kleine kinderen soms experimenteren met insecten.

Mensen zijn blijkbaar in staat om in hun geest compartimenten aan te brengen, vooral in hun moreel bewustzijn zodat zij op het ene domein totaal anders functioneren dan in andere domeinen. Wat Freud de censor noemt, de controle over de instincten, blijkt niet altijd even goed te werken. En als men de evolutionaire psychologie mogen geloven  dan is dit alweer niet zo verbazingwekkend. Volgens hun theorie zijn immers alle voorbije fases uit onze evolutie nog in ons neurologisch systeem aanwezig en actief. De homo sapiens is een zeer complexe diersoort, maar blijft een diersoort al is deze uitspraak wel eens beledigend voor de dieren: die folteren niet.

Ronald Janssens is dus veel minder een uitzondering als we wel zouden willen. De vraag is of er niet in  de meesten van ons zo’n monster schuilt: hangt het gewoon af van de maatschappelijke context en niet enkel van de opvoeding of van erfelijke factoren?

In het geval van de particuliere seriemoordenaar zal het wel aan deze laatste oorzaken liggen maar zoals gezegd zijn indoctrinatie en een sfeer van straffeloosheid voldoende om van duizenden eerzame burgers monsters te maken. Het bewijst dat beschaving en menslievendheid een dun laagje zijn dat moet verbergen wat er in ons aanwezig is. Het komt er dan ook op aan om  door opvoeding en wetgeving dit laagje zo dik mogelijk te maken zodat de remmingen sterk genoeg zijn om het monster dat in ons sluimert, in toom te houden.

 de haan 12 jan. 10

de fabrikanten van het nieuws

Hoe het nieuws wordt gefabriceerd, kunnen we illustreren met een al bij al onbeduidend voorbeeld.

Zondag tijdens het Belgisch kampioenschap veldrijden kwam Niels Albert ten val, naar eigen zeggen omver getrokken door een supporter van Sven Nys.

Tot op vandaag dinsdag zijn er nieuwssites die deze kop publiceren: ‘onsportieve toeschouwer bezorgt Niels Albert een gebroken rib.’

De eerste die een sceptische bedenking maakte was Paul Herreygers die zich afvroeg hoe Albert bij die snelheid een Nyssupporter had herkend.  Maandagavond kwam deze supporter in beeld tijdens het VRT-journaal – wellicht omdat de wedstrijd zelf door de concurrentie was uitgezonden – en wat bleek? De man is helemaal geen Nyssupporter, hij heeft het eerder voor Albert, en hij heeft niet met opzet getrokken, hij is uitgegleden, misschien onder invloed van de drank. Wat mijn aanvoelen bevestigt: de overvloedige drankconsumptie bij het veldrijden moet vroeg of laat tot ernstige incidenten leiden. Maar misschien vinden anderen dit te moraliserend.

In elk geval wordt duidelijk gemaakt dat nieuws pas als zodanig mag worden beschouwd wanneer het gecheckt is en dubbel gecheckt. Uit de lessen historische kritiek van professor Walter Prevenier heb ik onthouden dat één getuigenis nooit te betrouwen is. Ik herinner mij zijn voorbeeld. In Belgisch-Congo werd feest gevierd en een hymne gespeeld. Volgens een functionaris van de Belgische overheid was dat de Brabançonne, volgens een Vlaamsgezinde pater de Vlaamse Leeuw: kortom, iedereen meent te hebben onthouden wat zijn overtuiging hem ingeeft.

Albert dacht als slachtoffer en eerste getuige aan zijn ‘vijand’, de clan van Sven Nys, en vanwege de erbarmelijke weergave, waren er geen beelden om zijn getuigenis te ontkrachten tot een gsm-opname opdook die evenmin erg duidelijk is.

Wat we ervan kunnen leren is dat je altijd voorwaardelijk moet spreken tenzij de waarneming alle scepsis en tegenspraak uitsluit. En als dit waar is voor een onbenullig feit als deze valpartij, hoeveel meer nog is het waar voor feiten die mensenlevens kosten.

de haan 12 jan. 10

wie zijn de ‘maden’ van het nieuws?

Zelden vanwege beroepsjournalisten zo’n zwakke verdediging gehoord als in Phara van maandagavond.

De hoofdredacteur van het VRT-journaal zei dat zij een helikopter hadden ingezet om het publiek te laten zien hoe grondig de politie te werk ging. Het had dus een pedagogische bedoeling.

Niemand aan tafel merkte droogjes op dat de politie de straat had afgezet en schermen had geplaatst om de camera’s op afstand te houden. Het geheim van het onderzoek werd wel  degelijk geschonden.

Yves Desmet beweerde dat zijn krant de identiteit van de dader pas na zijn bekentenissen had bekend gemaakt. Dit klopt voor zover het de krant zelf betreft, op de website was al eerder een filmpje te zien  waarin Ronald Janssens duidelijk herkenbaar  was.

De VRT-hoofdredacteur  voegde er een dooddoener aan toe: ‘1 beeld zegt meer dan 1000 woorden.’

Beelden hebben een sterkere impact, dat klopt, maar waarop: ze spreken de totale mens aan met inbegrip van  heel zijn emotionaliteit en lagere impulsen. Los van deze moordzaak moeten we vaststellen dat de VRT, vooral in het journaal op Eén, dagelijks uitpakt met sensatie en spektakel: ongevallen, rampen, aanslagen, misdaden. En zoveel mogelijk met een reportageploeg ter plaatse wat een dure grap is, zeker in tijden van besparing.

Wat is het alternatief? Jarenlang heeft het NOS-journaal zich beperkt  tot het vermelden van dit soort berichten, zonder beelden. Daardoor wordt enkel de ratio aangesproken en veel minder de sensatiezucht. En als men  grondiger wenst te informeren dan kan men meer investeren in onderzoeksjournalistiek wat de laatste tijd in Vlaanderen door geen enkel medium meer wordt gedaan vanwege te duur.

Yves Desmet haalde het doorslaggevende argument aan: we werken op een commerciële markt. Simpel vertaald: het draait allemaal om kijk- en verkoopcijfers.

De overgeëmotioneerde reactie van Bert Anciaux moet in die zin worden genuanceerd: op elke markt gaat het om een aanbod en een vraag. Wij, het publiek, zijn als nieuwsconsumenten de vragende partij: door ons kijk- of koopgedrag bepalen wij  mede de inhoud van het journalistieke werk. Als er van ‘maden’ moet gesproken worden, dan zijn wij als klanten net zo goed ongedierte dat zich vol vreet met sensatie.

De verantwoordelijkheid wordt dus weliswaar gedeeld,  maar vermits de journalisten en hun werkgevers in deze context  meer te beslissen hebben – het aanbod gaat immers aan de vraag vooraf – is het aan hen om het roer om te gooien.

Sensatiezucht maakt onze bevolking dommer, de politieke consequentie is het succes van de populisten: maak de berichtgeving rationeler en ook de politieke keuzes zullen er intellectueel gezien op vooruit gaan.

De discussie gaat om veel meer dan enkel deze misdaden: de inzet is het verstandelijk functioneren van de bevolking, op een hoger of lager niveau. En zoals je als leraar een klas op kan tillen, zo kan je als journalist ook jouw deel van de bevolking stimuleren om meer na te denken en evenwichtiger te oordelen. Journalisten zijn volksopvoeders al gruwen zij van dit woord.

 de haan 12 jan. 10