03-06-15

voetbal in Qatar

Kostprijs Wereldkampioenschap Qatar: 4.000 doden

Met twaalf op een kleine kamer, werken op bouwwerven bij 40°C en na een lange werkdag bedelen om voedsel. Het zijn de condities waar de arbeiders in leven die meebouwen aan het wereldkampioenschap voetbal in Qatar 2022.
 
woensdag 3 juni 2015
 

De gemoederen bij de FIFA raakten afgelopen dagen oververhit. Terwijl er in Zürich een dans rond de voorzittersstoel plaatsvond met een verrassend open einde, stomen duizenden arbeiders onder een broeiende zon Qatar klaar voor het wereldkampioenschap. Journalisten en mensenrechtenorganisaties noemen de werkomstandigheden in Qatar “moderne slavernij”. Als onze Rode Duivels kwalificatie afdwingen en in 2022 naar Qatar afreizen, spelen ze op een massagraf van naar schatting 4.000 mensen. Kan de toekomstige FIFA-voorzitter een halt toeroepen aan de wantoestanden in het emiraat?

Alexander Koch, plaatsvervangend directeur communicatie van de FIFA, beloofde afgelopen zondag in een Duitse talkshow om vanaf het wereldkampioenschap in 2026 meer aandacht te schenken aan mensenrechten, ecologie en corruptiebestrijding. Maar voor de arbeiders in Qatar verandert er dus niets. “Sinds ons laatste bezoek is er weinig vooruitgang geboekt”, probeerde ARD-journalist Florian Bauer tevergeefs.

“Je kan toch niet verwachten dat het hele systeem op één dag aangepast wordt”, reageerde de FIFA-directeur communicatie.

Persvrijheid onder druk

Bauer zelf werd vorige maand gearresteerd door de Qatarese politie. Samen met zijn cameraploeg werd hij opgepakt en vijf dagen vastgehouden. De Qatarese instanties wisten hun opnames en vernietigden hun apparatuur.

Een BBC-ploeg onderging enkele dagen later hetzelfde lot. Het Qatarese ministerie van Overheidscommunicatie had hen uitgenodigd voor een geleid bezoek door de vernieuwde ‘werksteden’. Daarmee wilde Qatar de internationale pers ervan overtuigen dat de regering al heel wat inspanningen geleverd had. Toen de BBC-journalisten ook buiten de werksteden poolshoogte wilden nemen, werden ze aangehouden.

Amnesty International maakt zich zorgen over de persvrijheid in Qatar. “Door de journalisten het zwijgen op te leggen, geeft de regering de indruk meer bekommerd te zijn om haar eigen reputatie dan om de vreselijke omstandigheden waarin tienduizenden arbeiders in Qatar moeten werken”, klinkt het in hun persbericht. Naar schatting zijn er 1,4 miljoen buitenlandse arbeiders in het emiraat. De meesten komen uit India, Pakistan en Nepal.

Bedelen om voedsel

The Guardian publiceerde in 2013 en 2014 schokkende cijfers en getuigenissen. De journalisten spraken van “moderne slavernij” spraken. Arbeiders werden bijvoorbeeld maandenlang niet uitbetaald, om te vermijden dat ze elders zouden gaan werken of terugkeren naar hun thuisland. Sommige werkgevers namen zelfs paspoorten in beslag.

Bovendien waren arbeiders door het kafalasysteem voor onbepaalde tijd gebonden aan hun werkgever. Ze konden niet van job veranderen en mochten het land niet uit zonder toestemming van hun werkgever.

The Guardian ging langs op de verblijfplaatsen van de migranten. Soms sliepen twaalf mannen in één kamer. Ze werden dikwijls ziek door een gebrek aan hygiëne. Sommige arbeiders kregen geen toegang tot gratis drinkwater en konden geen voedsel kopen, omdat ze niet uitbetaald werden. “We werkten op een lege maag: twaalf uur lang werken en ’s avonds geen eten”, vertelde Ram Kumar Mahara aan The Guardian. “Toen ik daarover klaagde, gooide mijn baas me uit het werkkamp waar ik woonde. Hij weigerde om me uit te betalen en ik moest om voedsel bedelen bij andere arbeiders.”

Complete nonsens?

Tussen december 2010, toen het WK aan Qatar toegekend werd, en februari 2014 vielen er volgens de Indische autoriteiten 717 Indische doden. Over de doodsoorzaak was het rapport onduidelijk. Daarnaast waren er honderden Nepalese slachtoffers. Twee derde van de Nepalezen stierf aan een hartaanval of tijdens een werkongeval. “Mensen die lang werken bij hoge temperaturen zijn extra gevoelig voor een fatale zonneslag”, verklaarde Nicholas McGeehan, onderzoeker bij Human Rights Watch.

Een vrouw rouwt om een familielid dat stierf door een arbeidsongeval in Qatar (still uit een reportage van The Guardian)

 

Het Internationaal Vakverbond (ITUC) waarschuwt dat de dodentol nog voor de aftrap in 2022 op 4.000 zal staan. Volgens schattingen van ITUC zijn er op vier jaar tijd 1.200 gastarbeiders omgekomen. Vorige week publiceerde The Washington Post de cijfers opnieuw met een veelzeggende grafiek. “Complete nonsens”, klonk het meteen daarna vanuit Qatar. “Na meer dan vijf miljoen werkuren op de WK-bouwwerven is er is nog geen enkel mensenleven verloren gegaan. Niet één.”

Nochtans reageerde het Qatarese ministerie van Arbeid bij de eerste publicatie van de cijfers gematigder: “Een dode in Qatar is een dode te veel.” Het ministerie wilde echter de aantallen nader onderzoeken.

Volgens Qatar zouden er in de statistieken van ITUC, The Guardian en de Indische overheid ook natuurlijke overlijdens en verkeersslachtoffers opgenomen zijn. “Het aandeel overlijdens door arbeidsongevallen is veel kleiner dan de statistieken suggereren”, klonk het in hun verklaring begin vorig jaar. Dat argument wordt telkens opnieuw opgevist, maar het emiraat heeft tot nu toe nog geen nieuw verklarend rapport voorgelegd.

Beloftes Qatar

Toch bleek uit de verklaring van begin vorig jaar dat Qatar inspanningen wilde leveren om de arbeidsomstandigheden te optimaliseren. Zo beloofde Qatar om het kafalasysteem op termijn af te schaffen.

Verder legde de Qatarese overheid de nadruk op hun realisaties van de afgelopen maanden. “We hebben het aantal arbeidsinspecteurs met 25% uitgebreid. Zij voerden de afgelopen drie maanden al 11.500 onverwachte controles uit.” De overheid voerde daarnaast een striktere regelgeving in rond de veiligheid van arbeiders en het uitbetalen van loon. Verder werd Qatar lid van de Internationale Arbeidsorganisatie.

Bovendien werd beloofd om extra verblijfsplaatsen voor migrantenarbeiders voorzien. De oude verblijfsplaatsen zouden op hun beurt meer gecontroleerd, opdat ze aan de standaarden zouden voldoen. Tot slot wilde de overheid alle inwoners van Qatar toegang verlenen tot een kwalitatieve gezondheidszorg.

Weinig veranderd

Volgens Amnesty International is er, ondanks de beloftes van de overheid, bitter weinig veranderd aan de arbeidsrechten van migranten in Qatar. “We twijfelen sterk aan de wil van Qatar om uitbuiting van arbeidsmigranten aan effectief aan te pakken”, zegt Mustafi Qadri, die voor Amnesty onderzoek doet rond arbeidsrechten in de Golfstaten. “De beloftes die Qatar vorig jaar deed, lijken meer een pr-stunt om te garanderen dat ze de Wereldbeker 2022 in handen kunnen houden.”

Een gastarbeider in Qatar (still uit de reportage van The Guardian)

 

Ondanks de belofte van Qatar is het kafalasysteem nog steeds niet afgeschaft. De overheid heeft alleen een wetsvoorstel gedaan om de contracten te beperken in de tijd. Als die wet doorgevoerd wordt, zou een arbeider maximum vijf jaar aan dezelfde werkgever gebonden zijn. Mensenrechtenorganisaties zijn niet te spreken over dat voorstel en pleiten voor een volledige afschaffing van het kafalasysteem.

Verder staat de invoering van een minimumloon niet op de agenda van de regering en de lonen van de arbeiders op de WK-sites worden nog steeds niet of laattijdig uitbetaald. Bovendien mogen gastarbeiders in Qatar geen vakbonden oprichten. De mensenrechtenorganisaties zijn wel voorzichtig optimistisch over de wet die werkgevers verbiedt om de paspoorten van hun arbeiders in beslag te nemen.

Kleine verbeteringen?

Zonder toestemming van de werkgever mogen arbeidsmigranten echter het land niet uit. Zelfs na de aardbeving in Nepal mochten werkkrachten niet naar hun familie terugkeren. Tek Bahadur Gurung, de Nepalese minister van Arbeid, zei: “Na de aardbeving op 25 april hebben we aan alle Qatarese bedrijven gevraagd om Nepalese arbeiders op uitzonderlijk verlof te sturen en hun vliegtuigticket naar huis te betalen. Sommige Qatarese bedrijven gaven daarvoor hun toestemming, maar Nepalese arbeiders die op bouwsites van het Wereldkampioenschap werken, mochten niet naar huis.”

Voor het eerste bekritiseerde de Nepalese overheid de FIFA. Ze dringen aan om meer druk uit te oefenen op Qatar: “Er zal niets veranderen voor de migranten tenzij de FIFA en zijn sponsors Qatar onder druk zetten. Wij zijn slechts een klein, arm land. Die grote, machtige bouwfirma’s luisteren zelfs niet naar ons.”

Volgens Amnesty International en The Guardian zijn er slechts kleine verbeteringen rond de rechten voor gastarbeiders te bespeuren. Zo is de regelgeving voor rekruteringskantoren strenger geworden. Hoewel de kantoren wettelijk geen honoraria meer mogen aanrekenen, gebeurt het in de praktijk nog dikwijls.

Wat betreft gezondheid en veiligheid is er ook een stap in de goede richting gezet. Zo moet elke verblijfsaccommodatie wettelijk één verpleegster per honderd werkkrachten voorzien. Bovendien heeft Qatar inderdaad nieuwe verblijfplaatsen gebouwd.

Werksteden

Op uitnodiging van Qatar mocht de internationale pers de nieuwe werksteden bezoeken. “De nieuwe woonwijken zien er indrukwekkend uit”, schrijft een journalist van The Guardian. “De arbeiders slapen in ruime kamers voor vier personen die van airconditioning voorzien zijn. In de kantine worden Arabische, Aziatische en Filippijnse gerechten aangeboden.” Arbeiders kunnen zich ontspannen in speciaal voorziene televisieruimtes. Of in het gloednieuwe cricketstadion van Doha. “We hopen dat de benaming ‘werkkampen’ verdwijnt en er in de toekomst over ‘werksteden’ gepraat wordt”, aldus Abdulla al-Khulaifi, de Qatarese minister van Arbeid.

Eén van de grote bouwwerven in Qatar (still uit de reportage van The Guardian)

 

Ngo’s zijn voorzichtig optimistisch over de stappen die Qatar gezet heeft, maar ze zijn teleurgesteld over het trage tempo. Bovendien zijn er op wetgevend niveau op een jaar tijd nauwelijks maatregelen getroffen. Buiten de werksteden verandert er bijvoorbeeld weinig. “Acht mannen zitten op elkaar gepropt in een kleine kamer. De airconditioning is al dagen stuk. Over de hele keuken hangt een dikke korst vuil en ook de toiletten zijn smerig”, beschrijft een journalist van The Guardian.

“Ik betwijfel of er ook maar een land ter wereld is dat een wet op twee à drie maanden kan doorvoeren”, reageerde Khulaifi in een interview met The Guardian. “We voeren de aanpassing zo snel mogelijk door. Arbeidsvoorwaarden zijn een prioriteit voor onze regering.”

Sponsors

Intussen worden de grote sponsors van de Wereldbeker onder druk gezet. Internetactivisten hebben de logo’s van onder andere McDonalds en Sony bewerkt tot anti-logo’s.

Daarnaast nam het Business & Human Rights Resource Centre, een organisatie die zich wereldwijd inzet voor mensenrechten in bedrijven, vorige maand contact op met de hoofdsponsors – waaronder Hyundai Kia Motor, Gazprom, McDonald’s en Budweiser – van het Wereldkampioenschap. Alleen Adidas, Coca-Cola en Visa reageerden intussen op hun vragen. De drie multinationals vragen de FIFA om de nodige acties te ondernemen en samen te werken met de Qatarese autoriteiten.

Verklaringen voorzitterskandidaten

De grote afwezige in heel het verhaal is de Wereldvoetbalbond zelf. In 2010 besliste de FIFA om de wereldkampioenschappen in 2018 en 2022 door Rusland en Qatar te laten organiseren. Met mensenrechten werd daarbij geen rekening gehouden. Sepp Blatter gaf eerder dit jaar toe dat Qatar een verkeerde beslissing was. Desondanks zei de – gisteren afgetreden – FIFA-voorzitter dat hij zich niet verantwoordelijk voelt voor de situatie in Qatar.

De vraag is of de toekomstige voorzitter meer berouw zal tonen. De Jordaanse Prins Ali bin Al Hussein, UEFA-voorzitter Michel Platini, ex-international Luis Figo en de Nederlandse bondsvoorzitter Michael van Praag worden als grootste kanshebbers getipt.

Bij de vorige voorzittersverkiezingen vroeg de Sport and Rights Alliance (SRA) – een coalitie van ngo’s waaronder Human Rights Watch, Amnesty International en het Internationale Vakverbond – de kandidaat-voorzitters naar hun ideeën rond mensenrechten.

Alleen Van Praag legde een gedetailleerd plan voor om de problemen in Qatar aan te pakken. De verklaring van Luis Figo was minder gedetailleerd. Hij benadrukte wel dat hij inbreuken op mensenrechten, corruptie en andere arbeidskwesties niet tolereert. Prins Ali reageerde niet op de vraag van de Sport and Rights Alliance. Eerder had hij wel aan de Associated Press gezegd dat hij nieuwe regels wilde invoeren om de veiligheid en het welzijn van arbeiders op WK-bouwwerven te garanderen.

De SRA reageerde voorzichtig optimistisch op die verklaringen. “Als de kandidaten deze agenda ernstig nemen, dan is er eindelijk een kans op verbetering bij de FIFA. De volgende voorzitter moet ervoor zorgen dat mensenrechten en transparantie de kern van hun missie zijn”, aldus Eduard Nazarski, directeur van Amnesty International Nederland. Het Internationaal Vakverbond (ITUC) heeft daarnaast een e-mailactie gelanceerd om de FIFA onder druk te zetten. 

18:11 Gepost door staf de wilde | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.