26-08-15

Ayn Rand en anderen

de of/of-logica

 

Zopas gekeken naar een opname van ‘Het voordeel van de twijfel’ met als ondertitel ‘Fuck the poor’. Het gaat over de vraag of wij mensen nu egoïstisch zijn dan wel altruïstisch. In deze vraagstelling zit al het grote manco besloten: zelfs onze knapste denkers ontsnappen niet aan de of/of-logica terwijl het toch meestal gaat om een en/en-verhaal.

Zo is er het debat over een universeel basisinkomen, opnieuw onder de belangstelling gebracht door onze Brusselse filosoof Philippe van Parijs. De nochtans zeer sociaal voelende Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum is tegen. Zij stelt vast dat de noden verschillend zijn en geeft het voorbeeld van iemand in een rolstoel en iemand die zich gewoon kan bewegen. De uitgaven voor de eerste liggen nu eenmaal hoger. In plaats van een basisinkomen stelt zij voor om bij iedereen de vermogens, vaardigheden en capaciteiten gelijkwaardig te ontwikkelen.

Waarom toch dat denken in uitsluiting van alternatieven? Het ene kan toch best gekoppeld worden aan het andere?

Nogal wat aandacht ging naar een andere en vroegere Amerikaanse filosofe: Ayn Rand die de mens ziet als een egoïstisch wezen. De overheid mag volgens haar geen belastingen heffen en niet tussen komen in de economie – ik vraag me af of zij hetzelfde heeft gedacht over politie en leger?

Ayn Rand is in mijn ogen een diep gekwetste vrouw die de Sovjetunie is ontvlucht en op een hysterische manier overreageert op haar Sovjetverleden. In dat communistische model werd men immers verplicht tot samenwerking en ieder privé-initiatief werd de kop ingedrukt. Zo’n systeem kan inderdaad niet (blijven) functioneren.

Maar eigenlijk had Rand het werk van Frans de Waal moeten kunnen lezen en daarvoor is ze te vroeg gestorven. De Waal observeert al jarenlang aan ons verwante primaten (chimpansees, bonobo’s en makkaken)  en hij stelt vast dat deze voorlopers van de mens ook al empathie vertonen (ze troosten elkaar, dragen zorg voor elkaar en zo meer). Als dit voorkomt bij onze biologische voorouders dan moet het eveneens bij onszelf voorkomen: de mens is net zo goed een altruïstisch wezen met aanleg voor compassie en solidariteit. Het volstaat kleuters te observeren en vast te stellen dat dit zowel ettertjes van egoïsme zijn als meevoelende wezens die graag dingen samen doen.

Dus, in het algemeen gesproken, pleit ik voor het verlaten van de of/of-logica en voor het denken in termen van en/en. Het dualistische mensbeeld dragen we al lang in ons mee, soms heet het manicheïsme dan weer yin-yang . Freud sprak bijvoorbeeld over het lustprincipe en het doodsprincipe.

Goede en kwade impulsen zijn allebei in ons werkzaam. Het komt er alleen op aan de kwade te kanaliseren en de goede te stimuleren. Dit is een opdracht voor onze opvoeding en vorming en zoals eerder gezegd is iedereen een opvoeder: elke volwassene en elk lid van de ‘peer group’.

de haan 26 aug. 15

 

 

 

 

 

19:54 Gepost door staf de wilde | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.